«عصمت اینونو» نوسخه‌لری‌نین آراسینداکی فرقلری

ک
Beautification Vikipediya) (۲.۷)
(Removing "AtaturkAndIsmetInonuAugust1922.jpg", it has been deleted from Commons by JuTa because: No source since 6 March 2016.)
ک (Beautification Vikipediya) (۲.۷))
| name = عصمت اینونو
|native_name = İsmet İnönü
|native_name_lang =[[آنادولو تورکجه‌سی|تورکجه‌تورکجه]]
|honorific-suffix = '''ملی رهبر'''
| birth_name = مصطفی عصمت اینونو
|predecessor = [[موصطفی کامال آتاتورک|آتاتورک]]
|successor = [[جلال بایار]]
| primeminister1 = [[جلال بایار]]<br />[[رفیق سایدام]]<br />[[احمد فکری توزر]]<br />[[شوکرو سراج‌اوغلو]]<br />[[رجب پکر]]<br />[[حسن ساکا]]<br />[[شمس‌الدین گون‌آلتای]]
| office2 = [[تۆركيه جمهوريتىنین باش نازيري|تۆركيه جمهوريتىنین ۱-اينجى باش نازيري]]
| term_start2 = ۰۱.۱۱.۱۹۲۳
| term_start7 = ۲۶.۱۰.۱۹۲۲
| term_end7 = ۲۶.۱۱.۱۹۲۴
| primeminister7 = [[رئوف اربای]]<br />[[علی فتحی اوکیار]]
| predecessor7 = [[يوسف کامال طنگيرشنک]]
| successor7 = [[شۆكرۆ قاىا]]
<!--Military service-->
|nickname =
| allegiance = [[عوثمانلی ایمپیراتورلوغو]] (۱۹۰۳–۱۹۲۰)<br />[[تۆركيه]] (۱۹۲۰–۱۹۲۶)
|branch =
|serviceyears = ۱۸۹۳-۱۹۲۷
|unit =
|commands =
| battles =[[۱-ينجى دونیا محاربه‌سی]]<br />[[تورکیه قورتولوش ساواشی]]
|awards = [[قورتولوش ساواشی نشانی]]
|military_blank1 =
|military_data5 =
}}
'''مصطفی عصمت اینونو''' (۲۴.۰۹.۱۸۸۴، [[ازمیر]] - ۲۵.۱۲.۱۹۷۳، [[آنکارا]])، [[عوثمانلی ایمپیراتورلوغو]] دوريده [[سرهنگ]]، [[تورکیه]] دوريده [[اوردو گنرالي]] و [[تۆركيه باش قارارگاهينين ريسى|تۆركيه باش قارارگاهينين ۱-ينجى ريسى]],<ref>[http://www.tsk.tr/1_TSK_HAKKINDA/1_2_Genelkurmay_Baskanlari/konular/ismet_inonu.htm TSK Genel Kurmay Baskanlari]</ref> [[تۆركيه|جومهورييتين]] الانيندان سونرا [[تۆركيه جمهوريتىنین باش نازيري|تۆركيه جمهوريتىنین ۱-اينجى باش نازيري]]<ref> =http://www.basbakanlik.gov.tr/Forms/pPm.aspx Başbakanlar</ref> [[تۆركيه]]ىنین [[تۆركيه جمهوريتىنین جمهورباشقانی|۲- اينجي جمهورباشقانی]], <ref>http://www.tccb.gov.tr/sayfa/cumhurbaskanlarimiz/ismet_inonu/ Cumhurbaşkanlarımız</ref> [[قورتولوش ساواشی نشانی]] ساهيبى عسکر و سيياستچيدير. آتاتوركون اولوموندن سونرا, رهبر اولدوغو زمان [[جومهوريت هالق پارتيياسي (تۆركيه)|جومهوريت هالق پارتيياسي]] (ج.ه.پ) تارافيندان ''ميلى رهبر'' ايلان اولوندو. اىنونو، [[تورکیه قورتولوش ساواشی|قورتولوش ساواشی]]نا قاتيلميش و [[لوزان موقاويلسى]]نى ايمزالاميش، بيرچوخ ﺌفا باش ناضىرلىق ياپميشدير.<ref>{{وب قایناقلاماسی|url =http://www.sabah.com.tr/Gundem/2013/03/19/basbakan-menderesin-rekorunu-gecti|باشلیق = Başbakan Menderes'in rekorunu geçti|یوخلاما تاریخی= 8 Aralık 2014|یاییملاییجی=Sabah Gazatesi|تاریخ = 19 مارت 2013| یازار = }}</ref> [[عمر اینونو]] , [[اردال اینونو]] و [[اۆزدن طوكر]]ين اتاسى, [[موهبه اینونو]]نون حیات يولداشيدير. حاربتن سونرا [[اىستانبول موقاويلسي]]نين ايمزالانماسيندان بولكارلار ايله موزاكره دن هيته اسكري دانيشمان اولاراک كاتيلد
 
== حیاتنين ايلک اييللارى و عسمانلى دورى ==
[[File:Inonu ailesi.jpg|thumb|right|عائلهسی]]
رشيد افندى اله جورييه تملّى خانيمين ايكينجى اوغوللارى اولاراق دوغموشدو. ايلک و اورتا ياهسيليني [[سیواس]]دا طاماملادى. بير ييل سیيواسدا مولكييه مكتبينده اوخودوقتان سونرا, ۱۸۹۷ ييليندا [[اىستانبول]]داكى موهنديسهانه مكتبين گيتى. ۱۴ فورال ۱۹۰۱ده [[مهندسخانۀ برّئ همايون]]ه (توپچو مكتبى) گيريب ۱ سپتامبر ۱۹۰۳ طاريهينده توپچو [[ليتنانت]] اولاراخ مزون اولدو. ۲۶ سپتامبر ۱۹۰۶ تاريهينده حارب اقادميياسينى بيرينجيليكله بيتيردى. كاپيتان درجسييله [[ادیرنه]]دكى ۲. اوردونون ۸. طوپچو آلاييندا ۳-جو باتاريا روتا كومانديرى اولاراخ بير تجروبنى كچيريب.<ref name="GenKur186">{{کیتاب قایناقلاماسی |باشلیق=Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademlerdeki Komutanların Biyografileri|year= 1972|publisher= T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları|location= Ankara|page=186|volume= | cilt |access-date=Aralık 8, 2014}}</ref>
۱۹۰۸ اييليندا اىكينجى سوارى فيرقاسى قاراركاه ظابيتى اولدو و ۳۱ مارت اىسيانيندا حاركت اوردوسو قارارگآهيندا گورو الدى. ۱۹۱۰ ايلندا ۴-ونجو قولوردو قارارگاه زابيتليينه كتيريلدى. ۱۹۱۱ده [[یمن]]ه گيتى. ۲۶ اپريل ۱۹۱۲ تاريهينده [[مايور]] درجسينه يوكسلتيلدى. ۱۹۱۲-۱۹۱۳ ايللارى اراسيندا حاربيه نضارتينده ايش گوردو. [[۲-ينجى بالکان وروشماسي]]دا چاتالجا اوردوسوندا ير الدى. حاربتن سونرا [[اىستانبول موقاويلسى]]نين ايمزالانماسيندا, #تغییرمسیر [[بولغاریستان|بولغارلار]] ايله موزاكره ياپان هيته عسكرى دانيشمان اولاراک قاتيلدى.
 
== ۱-ينجى دونیا محاربه‌سی ==
۲۹ نويابر ۱۹۱۴ ده [[قايماقام]] (سرهنگ دوم) روتبسينه خرجلنميشدى و ۲ دكابر ۱۹۱۴ تاريخينده باش قارارگاه ۱-جى شوبه موديرى طاين اولوندو. ۲ دكابر ۱۹۱۵-جى ايل تاريخينده [[۲-جى اوردو (عسمانلى)|۲-جى اوردو]] قارارگاه باشچيليغينا گتيريلدى و ۱۴ دكابر ۱۹۱۵-جى ايلده ميرالاى (سرهنگ) روتبسينه خرجلنميشدى. [[۱-ينجى دونیا محاربه‌سی]] گديشينده [[قافقاز جبهسي]]نين ايشتيراق قورپوس قومانديرى اولاراق، موستافا كامال پاشا ايله بيرليكده چاليشدى. بو زامان موستافا كامال بو اوردونون [[۱۶-جى كورپوس (عسمانلى)|۱۶-جى كورپوس]] كوماندانليغينا تايين اديلدى. ۱۹۱۶-جى ايلين ياز ايلاريندا بير موددت توققوشمالارى ايداره اتدى. [[۲-جى اوردو (عسمانلى)|۲-جى اوردو]] قوماندان وكيلى موستافا كامال پاشانين تكليفى ايل، ۱۲ يانوار ۱۹۱۷ تاريخينده [[۴-جو قورپوس (عسمانلي)|۴-جو قورپوس]] قوماندانليغينا تيين اديلدى.
 
== قورتولوش ساواشی ==
{{Main|تورکیه قورتولوش ساواشی}}
 
۲۲۳ آپرل ۱۹۲۰-جى ايلده اچيلان [[توركيه بويوك ميللت مجليسي]]نه [[ادیرنه]] ميللت وكيلى كيمى ايشتيراق اديب. ۶ اىيون ۱۹۲۰ تاريخينده اىستانبولداكى [[ديوانى حارب]] طارافيندان دورونده اعدام جزاسينا ماهكوم اديليب. ۰ نويابر ۱۹۲۰ تاريخينده ميللت وكيلليغى وظیفەسينى يتيرمدن، [[غارب جبهسى]] شيمال حيسسه كوماندانليغينا تايين اديلدي. [[چركز اتهم]] اوسيانين و ديگر داخيلى اوسيانلارين ياتيريلماسيندا فاال رول اوينادى. غارب جبهسى شيمال حيسسه قومانديرى اولاراخ، يانوار ۱۹۲۱ تاريخينده يونان كتمسينى دايانديراندا ۵ ايلدير يرلشديى ميرالاى (سرهنگ) روتبسيندن [[ميرليوا]] روتبسينه خرجلنميشدى و [[پاشا]] اولدو. ۴ ماى ۱۹۲۱ تاريخينده غارب جبهسى قوماندانليغينا تايين اديلدى. آنجاق ۱۷ اىيول ۱۹۲۱ تاريخينده کوتاهیه-اسکی‌شهر موحاريبلرينده الديغى ماغلوبيت اوزرينده ت.ب.م.م تارافيندان باش قارارگاه باشچيليغى وظیفەسيندن چيخاريليب. آوزينه ۳ آوگوست ۱۹۲۱-جى ايل تاريخينده ينى زاماندا باشوكيل و ميللى مودافيا وكيلى ده اولان [[فوزى پاشا]] گتيريلدى. داحا سونرا [[سقاریه ميدان موهاريبسى]] زمانى ت.ب.م.م طرفيندان مجليسين صادرى موصطفی کامال پاشانين باشقوموتانليغا گتيريلمسى اوزرينده اونون الطيندا [[ميرلوا]] روتبسى اله غرب جبهسى قوماندانليغى واظيفسينده اولوب. بويوک دويوشدن سونرا اوغورلارينا گوره [[فریق]] (سرتیپ) روتبسينه خرجلنميشدى. [[ازمیر]]ين گرى الينماسيندان سونرا موستافا كامال پاشا تارافيندان اتشكس دانيشيقلاريندا اولماخ اوزره تاپشيريلاراق [[مودانیا]]ىا كوندريليب.
 
== سيياسى حاياتى ==
=== جومهوريت اونجسى ===
[[تورکیه قورتولوش ساواشی|ميللى موباريزنين]] سونونو معين أدن ۳ اوكتيابر - ۱۱ اوكتيابر ۱۹۲۲-جى ايل تاريخلرى اراسيندا گرچكلشن [[مودانيا باريشيغى]] دانيشيقلاريندا تۆرک تارافينى تمسيل اديب. ۲۶ واكتيابر ۱۹۲۲-جى ايل تاريخده ط.ب.م.م تارافيندان خاريجيه وكيلى سچيليب. [[لوزان گوروشلري]]نده مرخص هیئتينين صدرى اولدو؛ ينى دولتين مستقلليغنى تصدیق ادن، [[سور موقاويلسي]]نى وموندروس باريشيغينى اساسسيز ادن [[لوزان موقاويلسي]]نى ايمزالاييب.
 
=== جومهوريت و باش ناضيرليق اييللارى ===
[[File:Inonu Cakmak Ataturk 29 10 1936.jpg|right|thumb|275px|جومهوريت بايرامي. ۲۹ اوكتوبر ۱۹۳۶ .عصمت اینونو, مصطفی فوضی چخماق و آتاتورک]]
۲۹ اوكتوبر ۱۹۲۳-جى ايلده جومهوريتين الانى ايله نتيجلنن پروسسده، موصطفی کاماللا ياخين سيياسى امكداشليق ايچينده ايدى. ۳۰ اوكتوبر ۱۹۲۳ تاريخينده توركيه جومهوريتينين ايلك هوكومتينى قوردو و ينى زاماندا خالق فيرقاسى (سونرادان جومهورييت خالق پارتيياسي، و يا ج.خ.پ) اومومى سادر سلاهيتلرينى اوزرينه گوتوردو. ايلك باش ناضيرليق دورونده جومهوريتين ايلك اينقيلابلارى كچيريلميه باشلاندى. تدریسين بيرلشديريلمسى، خيلافتين قالديريلماسى و ديانت اىشلرينين قورولماسى (۳ مارس ۱۹۲۴) بو دورده باش وردى. موخاليفت پارتياسى اولاراق قورولان [[ترقی‌پرور جومهوريت فيرقسى]]نين [[چانقايا كوشكو|چانقايايا]] اولان راديقال موخاليفتينى هوكومت اوزريندنه اپارماسى اوزرينه جمهورباشقانی موستفى كامالين ارزوسو ايله ۸ نويابر ۱۹۲۴-جى ايل تاريخينده باش نازيرليخدن ايستفا وردى. ۲۱ نويابر ۱۹۲۴ تاريخينده ينى هوكومتى [[علی فتحی اوکیار|فتهى بى]] قوروب. فتهى بين شارقداكى [[شيخ صايد وسيانى]]نا موداخيلده كج قالماسى و ايستفا اتمسى اوزرين، ۳ مارس ۱۹۲۵-جى ايل تاريخينده پرزيدنت موصطفی کامال تارافيندان ينى هوكوماتى قورماقلا تاپشيريليب. قيامين ياتيريلماسيندا باش نازير كيمى موهوم رول اوينادى. ۶ مارس ۱۹۲۵-جى ايل تاريخينده [[تقرير سكون قانونى]] (امين-آمانليغين تأمین اولونماسى قانونى) قويه سالاراق [[استقلال ماهكملرى]]نين ينيدن قورولماسينى هاياتا گچيريب. بو قانونا اساسلاناراق بوتون موخاليفت پارتييالارينى و موخاليفت قزئتلرى باغلاتديردى. ۱۹۲۶-جى ايلده [[اوردو گنرالى]] روتبسينه خرجلنميشدى. ۱۹۲۷-جى ايلده اوز ايستيى ايله عسكرليكدن امكلى اولدو. بو تاريخدن سونرا، ينى دولتين قورولوشوندا موستفى كامال ايله بيرليكده ن موهوم سيياسى شخسيييت كيمى كوروندو. ۱۹۳۴-جى ايلده صويادى قانونونون قويه گيرمسيندن سونرا موستفى كامال تارافيندان اىنونو سويادى وريلدى.<ref>Hakimiyeti Milliye Gazetesi. 26 Kasım 1934</ref> ۱۹۲۴ ايلدهن ۱۹۳۷ ايله قادار باش ناضير وازيفسينى فاسيلاسيز داوام اتديريب. بو دورده اولكدكى بوتون موهوم سيياسى ديرچليش؛ اىنقيلابلارين چاتديريلماسيندا و حاياتا كچيريلمسيند، ايقتيساد سياستينده دولتچيليك پرينسيپينين قابول اديلمسينده و حاياتا كچيريلمسينده، ينى دولتين قورولماسيندا چوخ موحوم رولو اولدو. ۱۹۳۶-جى ايلدا آتاتورك ايله ارالاريندا بازى مسئلهلرده فكر ايريليغى باش وردى. [[درسيم وسيانى]]نين ياتيريلماسى زامانى دا فكر ايريليقلارى چيخاندا سپتامبر ۱۹۳۷ تاريخينده آتاتورك تارافيندان باش ضازيرليخ و ج.ح.پ اومومى باشچى وكيلليغى وازيفلريندن اليندى و يرينه جلال بايار تعين اديلدى. بو دورده يالنيز بويوك ميللت مجليسينده [[مالاتيا]] ميللت وكيلى اولاراخ فعالیت گوستريب.
 
=== جمهورباشقانليغى و چوخ پارتيالى دور ===
۱۰ نوامبر ۱۹۳۸ تاريخينده موستفى كامال آتاتوركون اولومو اوزرينه، ۱۱ نوامبر ۱۹۳۸ تاريخينده فوقالاده توپلانان ت.ب.م.م تارافيندان يك ديلليكله جمهورباشقانی (پرزيدنت) سچيليب. ۲۶ دكابر ۱۹۳۸ تاريخينده طوپلانان ج.ح.پ. فوقالاده قورولتاييندا پارتييانين دغشمز اومومى صادريع سچيليب و اوزونه ملی رهبر ادى وريليب. رزيدنت سچيلمسيندن درهال سونرا باشلايان [[۲-ينجى دونيا موهاريبسى]] دوروند، اولكنى موهاريبدن اوزاق توتماغا چاليشدى. موهاريبه ايللريندكى ايقتيسادى و سوسيال چتينليكلر ايسه دورون اونودولمايان ميراسى اولاراخ قالدى. [[۲-نجى دونیا محاربسی]]ندن درحال سونرا، گرك بين الخالق سياستدكى پروسسلر، ايسترسه اولكه داخيليندكى ينى قورولوشلار رژيمين اومومى خاراكترينده موهوم دييشيكليكلرى گوندمه كتيردى. موحاريبنين غاليبلريندن اولان [[س.س.ر.ي]] ليدرى ىوسيف [[ايستالین]] تۆركيهدن [[قارص]]، [[اردهان]]، [[آرتوین]] و [[ساری‌قمیش]]ى ايستمسى، تۆركيهى، موحاريبنين ديغر غاليبلرى [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلریاوستانلری|آ.ب.ا]] و [[انگلتره]] ايل داحا ياخين موناسيبتلره مجبور اتدى.
[[File:Roosevelt Inonu Churchill.jpg|thumb|left|300px|روزولت, چرچیل, اینونو]]
 
۱۹۴۵-جى ايلدا ياراديلان (ميللى قالقينما پارتيسى) ميللى اىنكيشاف پارتياسيندان سونرا ۱۹۴۶-جى ايلدا ياراديلان [[دەموقرات پارتيا-تۆركيه|دەموقرات پارتيا]] (د.پ) ايله گرگين بير سچكى ياريشينا گيردى. ۱۹۴۶-جى ايلدا كچيريلن ايلك چوخ پارتيالى سچكيده آچيق سس-گيزلى تصنیف متودو ايستيفاده اولوندو و ج.ح.پ بو سچكيلرده اقتدارينى داوام اتديردى. تک باشينا ايقتيداردا اولدوغو ۱۹۳۸-۱۹۵۰ دورونده توركيه ايقتيسادياتى اورتا حسابلا ايلليق %۱.۸ فايز ارتيب. بونونلا ياناشى توركيه نين اوموم داخيلى محصولو دونيا جمينين مينده ۶.۵۲سيندن مينده ۶.۴۳ونه دوشدو.<ref>{{وب قایناقلاماسی |یازار = |باغلانتی=http://www.ggdc.net/Maddison/Historical_Statistics/horizontal-file_03-2007.xls |باشلیق=Türkiye'nin GSMH'si |دیل=اینگیلیسجه | یاییملاییجی = |تاریخ = |یوخلاما تاریخی=04.11.2015 |آرشیو باغلانتی‌سی= |آرشیولنمه تاریخی= }}</ref>
 
=== ۱۹۵۰ سچكيلرى و سونراسى ===
۱۴ ماى ۱۹۵۰ پارلامنت سچكيلرينده ج.ح.پ. %۴۰، د.پ. ايسه %۵۲ سس الدى. بونون اوزرينه ج.ح.پ. ايقتيدارى د.پ ا بوراخاركن، عصمت اىنونو ده پرزيدنتلخيندن ايريليب. انا موخاليفت پارتيياسينين صادرى اولاراخ سياسى حاياتينى داوام اتديردى. اون ايلليك موخاليفتچيليق دوروند، ۱۹۵۴ و ۱۹۵۷ سچكيلرينى ده ييتيرمسينه باخماياراق پارتياسينين باشيندا قالدى و حاكيمييتين سياسى تازيقلرينه باخماياراق، ج.ح.پ. نين ينيدن گوجلنمسينه كومك اتدى.
 
=== ۲۷ ماى انقلابى ===
۱۹۶۰لارا گلديكده ج.ح.پ. ايله د.پ. اراسينداكى موباحيسلار داحا دا آرتيب. حمچينين اىنونو باشدا اولماخلا ج.ح.پ. ايرلى گلنلرى اوزولرينه حوجوملار تشكيل اولونوب. ج.ح.پ. يى دستكلين قزئتلر ارد اردا اورتولوب، موخاليف ژورناليستلر حبس اولوندو. بونون اوزرينه آپرل ۱۹۶۰ تاريخينده د.پ. مطبوعاتى اراشديرماق ماقساديله طاحقيقات قوميسسياسى ياراديلماسينى ايستين قانون تكليف اتدى. بو قانوندا قوميسسيايا قزئتلری باغلاما و ژورناليست حابس اتمه سلاحييتى وريلمسى تكليف اديليردى، بونا گوره ج.ح.پ. لى وكيلار سرت بير شكيلده بو قانونا قارشى چيخدى. گوروشلر زامانى ج.ح.پ.لى وكيللره بازى محدودييتلر گتيريلدى. اىنونونون اوزونه ايسه ۱۲ ايجلاسدا ايشتيراک ياساغى وريليب. د.پ، ۱۹۶۰-جى ايلدا ۲۷ ماى اينقيلابى ايله حاكيميتدن اوزاقلاشديريب ينى قونستيتوسيا قابول اديلديكدن سونرا، ۱۵ اوكتابر ۱۹۶۱-جى پارلامنت سچكيلريندن ج.ح.پ. تک باشينا ايقتيدار اولاجاق اكثریتى تأمين ایتمسى ده، بيرينجى پارتيا اولاراخ چيخاندا، ۲۴ ايل سونرا ينيدن باش ناضير اولاراق حوكومهتى قورماقلا طاپشيريليب. بو دورده قواليسيا حوكومتلرينه رحبرليک اديب. ينى ياراديلان سياسى سيستمين ساغلام شكيلده ايشلمسى اوچون ساى گوستردى. اىنونو حوكومتى مجليسده كچيريلن بودجه سس ورمسينده رد سسلرينين قابول سسلريندن چوخ چيخماسى اوزرينه ايستفا وردى و ۲۰ فورال ۱۹۶۵-جى ايل تاريخينده يرينى [[سعاد خیری اورگوپلو]] حوكومتينه بوراخدى. ۱۰ اوکتوبر ۱۹۶۵ سچكيلرينده پارتياسينين سچكينى ييتيرمسى اوزرين، پارتيادا داخيلى فكر ايريليقلارى درينلشيب. اىنونونون دستكلدغى ''أورتهنين سولو'' سياستينين ج.ح.پ طرفيندان قابول اديلمسينه باخماياراق، پارتيا ۱۹۶۹-جى ايلدا كچيريلن پارلامنت سچكيلرى ده ييتيردى. تورک سلاحلى قولرينين ۱۲ مارت ۱۹۷۱ تاريخينده موداخيلسيندن سونرا، ج.ح.پ. باش كاتبى [[بولنت اجویت]] اله مناقشهىه دوشدو. اجویته گوره، موداخلنين مقصدى، ج.ح.پ. داخيلينده حكیم اولان أورتهنين سولو سياستينه سون قویمق و پارتيانين اقتدار اولماسينى قارشيسينى الماق. اىنونو ده موداخيليه قارشى اولدو. موداخيلدن ۲ گون سونرا ج.ح.پ. غروپوندا چوخ سرت چيخيش اديب؛ آنجاق ينه ده حاوانين يومشالماسى اوچون ينى قابينته ناظير ورميى قابول اديب. ينى قورولاجاق حوكومته پارتيانين اعضا وريب ورميجغى بارده يارانان موناقيشه نتيجسينده اجويت ايستفا وردى. اجويت اله گرگين موباريزيه گيردى. ماى ۱۹۷۲ تاريخينده طوپلانان ۵-نجى فوقالاده قورولتايدا، سياساتينى پارتياسى تصدیق ایتمهمهسى وضعیتينده ايستفا ورجغنى اچيقلايب. قورولتايدا پارتيا مجليسى اجويتن يانيندا ير الاندا دا ۸ ماى ۱۹۷۲ تاريخينده ۳۴ ايلدير وظیفە اتديغى ج.ح.پ صادرليغندن ايستفا وردى. تورك سياسى حاياتيندا پارتيا داخيلى موباريزه نتيجسينده ديشن الک اومومى باشچى اولدو. ۴ نويابر ۱۹۷۲ تاريخينده ج.ح.پ اوزولوغوندان، ۱۴ نويابر ۱۹۷۲ تاريخينده ده وكيلليكدن ايستفا وردى.
 
== اولومو ==
۲۵ دكابر ۱۹۷۳تاريخينده وفات اديب. ۲۸ دكابر ۱۹۷۳ تاريخينده دولهت مراسيمى اله [[آنیت‌کابیر]]ده تورپاغا وريليب.
 
== مديا ==
* http://en.wikipedia.org/wiki/Image:IsmetInonu1963.ogg ''İsmet İnönü'den ses dosyası, Kemal Atatürk, 10 Kasim 1963''
* http://en.wikipedia.org/wiki/Image:IsmetInonu1963_text.pdf ''İsmet İnönü ses dosya metni''
== قایناق‌لار ==
{{قایناق}}
{{تۆرکیه‌نین باش باخانلاری}}