«قالیلئو قالیله» نوسخه‌لری‌نین آراسینداکی فرقلری

ک
Beautification Vikipediya) (۲.۷)
(صفحه‌‌نی ' {{یقپ}} {{Infobox scientist|name = قالیلئو قالیلئ |image = Justus Sustermans - Portrait of Galileo Galilei, 1636.jpg|200px |caption =...' ایله ياراتدی)
 
ک (Beautification Vikipediya) (۲.۷))
|birth_place = [[پیزا]], [[فلورانس]], Italy
|residence = [[ایتالیا]], Italy
|nationality = [[ایتالیا|ایتالیا]]
|death_date = {{death date and age|df=yes|1642|1|8|1564|2|15}}
|death_place = [[Arcetri]], [[توسکانی]], ایتالیا
|field =[[آسترونومی]], [[فیزیک]], [[موهندیس]], [[natural philosophy]], [[ریاضیات]]
|work_institutions = [[پیزا بیلیم یوردو]]<br />[[University of Padua]]
|patrons = [[Francesco Maria del Monte|Cardinal del Monte]]<br/>[[Fra Paolo Sarpi]]<br/>[[Federico Cesi|Prince Federico Cesi]]<br/>[[Cosimo II de Medici]]<br/>[[Ferdinando II de Medici]]<br/>[[Pope Urban VIII|Maffeo Barberini]]
|alma_mater = [[University of Pisa]] (no degree)
|academic_advisors = [[Ostilio Ricci]]<ref>F. Vinci, ''Ostilio Ricci da Fermo, Maestro di Galileo Galilei'', Fermo, 1929.</ref>
|notable_students = [[Benedetto Castelli]]<br/>[[Mario Guiducci]]<br/>[[Vincenzo Viviani]]<ref>{{cite web|url=http://genealogy.math.ndsu.nodak.edu/id.php?id=134975|title=The Mathematics Genealogy Project - Galileo Galilei|work=nodak.edu}}</ref>
|known_for = [[Kinematics]]<br />[[Analytical dynamics|Dynamics]]<br />[[Telescopic observational astronomy]]<br />[[Heliocentrism]]
|religion = [[کاتولیک]]
|signature = Galileo Galilei Signature 2.svg
}}
 
'''قالیلئو قالیلئ''' [[۱۵ فوریه]] [[۱۵۶۴]]، [[پیزا]] – اؤ. [[۸ یانوار]] [[۱۶۴۲]]، [[آرچتری]]) — ایتالیا عالیمی، مکانیکی، فیزیکچی‌سی، آسترونومو، ریاضیات‌چی‌سی، مۆعاصیر [[فیزیک]] و [[آسترونومی]] علملرینین و علمی دوشونجه‌نین بانیلرین‌دن بیری.
 
آدی [[تاریخ‌ده ۱۰۰ ان چوخ اؤیرنیلمیش شخصیتلر سیاهی‌سی]]نا داخیل ائدیلیب.
[[fileFile:Galileo by leoni.jpg|thumb|left|Qalileo Qaliley]]
== حیاتی ==
 
 
قالیلئو قالیلئ ایتالیا فیزیکی، ریاضیات‌چی‌سی، آسترونومو و فیلوسوفو اولوب. علمی اینقیلاب‌دا بؤیوک بیر رول اوینامیش‌دیر. قالیلئو، '"مۆعاصیر آسترونومییانین آتاسی'"، "'مۆعاصیر فیزیکین آتاسی'"، "'بیلیمین آتاسی'" و "'مۆعاصیر بیلیمین آتاسی'" اولاراق آدلاندیریلماق‌دادیر. [[استیون هاوکینگ]] قالیلئو، بلکه دیگر اینسانلاردان مۆعاصیر بیلیمین دوغوشون‌دان مسئول اولدوغو اوچون داها چوخ اینسان ایدی" دئییر.
او، [[۱۵۶۴]]-جو ایلده [[ایتالیا]]نین [[پیزا]] شهرین‌ده دوغولوب. دؤورونون تانینمیش موسیقی‌چیلرین‌دن ونیز قالیلیین اوغلو اولان قالیلئو، ایلک تحصیلینی [[فلوْرانس]]دا آلیب. [[۱۵۸۱]]-جی ایلده پیزا اونیوئرسیتئتین‌ده طیب تحصیلینه باشلاییب. آنجاق پولسوزلوق‌دان مکتبی ترک ائدیر. [[۱۵۸۳]]-جو ایلده‌ن اعتباراً ریاضیاتا ماراق دویان قالیلئو، بو مؤوضوداکی ایشلری سایه‌سین‌ده، [[۱۵۸۹]]-جو ایلدا پیزادا پروْفسورلوق الده ائدیر.<ref>[http://books.google.com/books?id=KBKSyHOLzZAC&pg=PA96 هیل‌لیام (۲۰۰۵)، پ. ۹۶].</ref><ref>{{جیتئ web|لاست=روتکین|فیرست=ه. داررئل|اورل=http://www.stanford.edu/dept/HPST/colloquia0405.html|title=Galileo, </ref>
 
مکانیکی رقصین، اوز‌ناوزن جیسیملرین و حرکتین ارسطو فیزیکاسین‌دان فرق‌لی بیر دوشونجه ایله ریازی اولاراق اله آلینماسینی تکلیف ائدیر. قالیلئو پیزا قولله سین‌دن آغیرلیق داشی ساللایاراق ارسطوین نظریه‌سینه جدی دییشیک‌لیک ائدیر. اونون فیکرینجه بوتون شرطلر برابر اولدوق‌دا هر جیسمین دوشمه سرعتی، آغیرلیغین‌دان آسی‌لی‌دیر. بو تکلیفی یاش‌لی پروْفسورلارلا موناقیشه‌یه سبب اولور. [[۱۵۹۲]]-جی ایلده او پیزانی ترک ائد‌رک،ائدرک، پادویا اونیوئرسیتئتین‌ده ریاضیات کافئدراسینا گلیر.
 
[[۱۵۹۷]]-جی ایلده پراکتیکادا چوخ فای‌داسی اولان کومپاسی تیجاری اولاراق بازارا چیخارت‌دی. [[۱۶۰۰]]-جو ایلده‌ن درهال سونرا پریمیتیو بیر ترمومتر، اینسانین اورک دؤیونتولرینین اؤلچولمه‌سین‌ده ایستیفاده ائدیلمک اوچون بیر رقاض و [[۱۶۰۴]]-جو ایلده سربستدوشمه‌نین ریاضی قانونلارینی کشف ائتدی. آنجاق اونون برابرتجیل‌لی حرکت آنلاییشین‌دا سهو وار ایدی. او، [[۱۶۰۹]]-جو ایلده هوللان‌دییادا تئلئسکوپون اولدوغونو ائشیت‌دی و اؤزو داها تکمیل آلت دوزل‌ده‌رک آسترونومییا موشاهی‌ده‌لرین‌ده ایستیفاده ائتدی. [[۱۶۱۰]]-جو ایلده آیداکی داغلار، اولدوز توپالاری و سود یولو باره‌ده ایلک تثبیتلرینی نشر ائتدیردی. بو واخت [[موشتری]]ین دؤرد پئیکینین وارلیغینی بیلدیردی. اونون بو کیتابی اوخوجولاردا چوخ ماراق اویاندیردی و اونون فلوْرانسدا سارای ریاضیات‌چی‌سی اولماسینی تامین ائتدی. درهال سونرا وئنئرا پلانئتینین فازالاری و ساتورنون شک‌لی حاقین‌دا معلومات وئررکه‌ن، آسترونومییادا قبول ائدیلمیش [[پتولئمئی سیستمی]]نی شوبهه آلتینا آلدی.
قالیلئ زمانه‌سینین ان قاباقجیل شخصیتلرین‌دن اولوب، مۆترقّی ایدئیالارین یارانماسینا تکان وئره‌ن، علمی دین‌دن آییران، کؤهنه‌لییه قارشی موباریز اولان، اینسانلارین گلجیی اوچون یئنی-یئنی یوللار آچان عالیم اولموش‌دور.
 
بیلیمین کوریفئیی اولان قالیلی کلاسیک فیزیکین اساس بانیلرین‌دن بیری، آسترونوم، ریاضیات‌چی، [[نیکولای کوْپرنیک]]ین دۆنیا سیستمینی مدافعه ائد‌رکائدرک اینکیشاف ائتدیره‌ن، پتولومئیین یانلیش گئوسئنتریک سیستمینی ایفشا ائد‌ن،ائدن، ماتئرییا و حرکتین ابدیلیینی اساسلان‌دیران، [[ارسطو]] فیزیکاسینین سهولرینی آشکار ائد‌ن،ائدن، بؤیوک عالیم، مۆتفکّیر و ادیب‌دیر. او، تجروبی فیزیکین اساسینی قویموش، بیلم ده تجروبی آراشتیرما اۆصولو تطبیق ائتمیش‌دیر.
 
قالیلئو قالیلئ [[۱۵۶۴]]-جو ایل فوریه آیینین ۱۵-ده ایتالیانین پیزئ شهرین‌ده موسیقی‌چی عائله‌سین‌ده آنادان اولموش‌دور. [[۱۱]] یاشینا قدر مکتب‌ده اوخودوق‌دان سونرا قالیلی عائله‌سی ایله بیرلیک‌ده [[فلوْرانس]]یا کؤچموش و بورادا موناستیرا وئریلمیش‌دیر.
قالیلئ اؤز معلمی اوستیلیو ریججینین رهبرلیگی ایله ریاضیات و مکانیکنی اؤیره‌نمکله کیفایتله‌نمه‌ییب، مئخانی کانین تئکنیکی تطبیقلرینی، حتی حربی-موهندیس‌لیک ایشلرینی ده اؤیرنمیش و فلوْرانسدا قالالارین تیکیلمه‌سی، سو کمرلرینین چکیلمه‌سی، چایلارین تنزیم ائدیلمه‌سی و س. ایشلری موشاهی‌ده ائتمیش‌دیر.
 
دئییله‌نلره گؤره، کلیسا‌دهکلیساده عبادت زامانی تاوان‌دان آسیلمیش ایکی چیلچیراغین یئلله‌نمه‌سینی موشاهی‌ده ائدرکه‌ن قالیلی، رققاسین پئریودونون آمپلیتود و کوتله‌دن آسی‌لی اولمادیغینی معین ائتمیش‌دیر.
 
قالیلئ فیتری ایستعدادین اساسین‌دا ارسطو فیزیکاسینین سهو لرینی گؤسترمیش، طبیعت علملرینین یئنی تملینی قورموش، اونون گیزلی سیرلرینی آچاراق، جمعیتین ماتریالیست دۆنیا گؤروشونون اینکیشافینا بؤیوک تکان وئرمیش‌دیر.
 
قالیلئ کوْپرنیکین نظریه‌سی و دونیاگؤروشو ایله تانیش اولدوق‌دان سونرا نینکی اونون طرفداری اولموش، حتی اونون دوغرولوغونو تجروبه‌ده ثبوت ائتمه‌یه چالیشمیش‌دیر.
 
 
قالیلی فیکیرلشیردی کی، روحانیلردن گیزلین اولاراق، گئجه اؤز بوروسونو سمایا یؤنلت‌سه نئجه اولار؟ بو اولدوقجا قورخولو و جسارت‌لی آددیم ایدی. چونکی، روحانیلر تلقین ائدیردیلر کی، آداملار "اللهین ایشلرینه" نظر یئتیرمملیدیرلر.
 
قالیلی ایلک دفعه اؤز آسترونومیک بوروسونو [[۱۶۱۰]]-جو ایلین یانوار آیینین ۷-ده گئجه آیا طرف یؤنل‌دیر. آیدا داغلارین، کراتئرلرین اولماسینی گؤرور. آی سطحینین ماهیت اعتباری ایله یئره اوخشار اولماسی فیکرینی سؤیلییر. بو ایسه دین علیهینه آتیلمیش ان جسارت‌لی آددیم ایدی. بون‌دان سونرا ائدیلمیش باشقا آسترونومیک کشفلر علم خزینه‌سینه داخیل ائدیله‌ن قیمت‌لی هدییه‌لر اولماقلا برابر هم ده پتولومی سیستمینه و اونون دوغرولوغونو رسمه‌ن تصدیق ائتمیش اولان کلیسا‌یه،کلیسایه، مسجی‌ده، دینه، بوتون مؤوهوماتا و خورافاتا ائندیریله‌ن آغیر بیر زربه‌دیر.
 
بون‌دان باشقا قالیلی [[موشتری]]ین اطرافین‌دا فیرلانان دؤرد پئیکی کشف ائدیب، وئنئرانین فازالارینی، آغ یولون اولدوزلاردان عبارت اولدوغونو مویینلشدیردی. گوندوز ایسه قالیلی هیسله قارالدیلمیش شوشه واسطه‌سیله گونشه باخاراق گونش‌ده لکه‌لر اولدوغونو و لکه‌لرین حرکتینه گؤره گونش دیسکینین فیرلاندیغینی معین ائتمیش‌دیر.
[[۱۵۹۷]]-جی ایلده قالیلئ ایلک ترمومتر حساب ائدیله‌ن ترموسکوپو قورموش‌دور کی، ایستی‌لیک حادثه‌لرینی اؤیره‌نمک‌ده جیهازین بؤیوک رولو اولموش‌دور.
[[File:Bertini fresco of Galileo Galilei and Doge of Venice.jpg|thumb|right|
 
 
آکوستیکا بیر علم کیمی قالیلیله باشلاییر. او، تجروبی اۆصوللا سس حادثه‌لرینی اؤیره‌نه‌ن بیرینجی فیزیک‌دیر. قالیلی اؤیرنیر کی، سس تونونون یوکسک‌لیگی یالنیز منبیین رقص تئزلیین‌دن آسی‌لی‌دیر.
۱۶۳۳-جو ایلده قالیلی کوْپرنیک‌چی‌لیک‌ده و الله‌سیزلیق‌دا تقسیرله‌ن‌دیریله‌رک اینکویزی‌سییا محکمه‌سینه جلب ائدیلیر. محکمه‌ده اثرلرینین یاندیریلماسی و توتدوغو یول‌دان ال چکمدیک‌ده اؤلوم جزاسی ایله حده‌لنه‌رک "توبه ائتمه‌یه" مجبور ائدیلمیش‌دیر. لاکین بئله روایت وار کی، قالیلی محکمه قورتاردیق‌دان سونرا "اونسوزدا او فیرلانیر" دئمیش‌دیر. /بورادا او، یئرین فیرلانماسینی نظرده توتوردو/. محکمه‌دن سونرا یئنه ده قوجا عالیم علمی یارادیجی‌لیق‌دان ال چکممیش و اؤز ایدئیاسینی دییشممیش‌دیر. او، [[۱۶۴۲]]-جی ایل [[یانوار]] آیینین [[۸]]-ده [[فلوْرانس]] یاخینلیغین‌دا آرچئتری‌ده وفات ائتمیش‌دیر.
 
== ایستینادلار ==<references/>
 
== ایستینادلار ==
<references/>
 
== خاریجی کئچیدلر ==
 
* [http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Galileo.html «گالیلئو گالیلئی»]
* [http://www.katolsk.no/artikler/galilei.htm ایستریدئن اوم گالیلئی]
* [http://www.liberliber.it/biblioteca/g/galilei/ Текстове на Галилей] (на италиански)
* [http://www.newadvent.org/cathen/06342b.htm Статия]
* [http://web.archive.org/web/20100705100904/http://atilbulu.okan.edu.tr/Galileo_Galilei.pdf
* [http://web.archive.org/web/20111214194556/http://80.251.40.59/humanity.ankara.edu.tr/unat/yu/M38.pdf
 
== همچینین باخ ==
 
[[بؤلمه:ایتالیا عالیملرآسترونوملار]]
[[بؤلمه:ایتالیا فیزیکلرریاضیات‌چیلار]]
[[بؤلمه:ایتالیا آسترونوملارعالیملر]]
[[بؤلمه:ایتالیا ریاضیات‌چیلارفیزیکلر]]
[[بؤلمه:پوچت مارکالارین‌دا شخصلر]]
[[بؤلمه:ایتالیادا دوغولانلار]]
[[بؤلمه:ایتالیادا وفات ائد‌نلرائدنلر]]
[[بؤلمه:پوچت مارکالارین‌دا شخصلر]]