آنامِنونو آچ

تورکمنیستان-ه دَییشیکلیک

ک
clean up, replaced: آراسین‌دا ← آراسیندا (2), یاری‌سین‌دا ← یاریسیندا, حیسه‌سی ← حیصه‌سی (2), پرئزیدئنت ← پرزیدنت (2) using AWB
رئلیئفینه گؤره اووالیق و داغ‌لیق حیسه‌لردن عبارت‌دیر. [[کوپئتداغ سیلسیله‌سی]] سئیسمیک جهت‌دن فعال‌دیر. اؤلکه اراضی‌سینین ۸۰%-دن چوخو [[توران اووالیغی]]ندا اوکئان سوییه‌سین‌دن ۱۰۰-۲۰۰ متر هوندورلوک‌ده‌دیر. زنگین طبیعی گاز و [[نفت]] احتیاطینا گؤره اؤلکه دونیانین ان قاباقجیل دؤولت‌لرین‌دن بیری‌دیر. اؤلکه اراضی‌سین‌ده ۱۴۴ نئفت و قاز یاتاغی آشکار ائدیلمیش‌دیر. اونلاردان یالنیز ۴۰ یاتاق ایستیسمار اوْلونور (خزرترافی، بوخارا-خیوه، مرای، لئباپ و س.). یئرالتی سروت‌لردن [[کوکورد]]، [[کالیوم]] و [[داشدوز]]، [[بئنتونیت گیلی]]، [[میرابیلیت]]، [[آلونیت]] واردیر.
 
اؤلکه‌نین ایقلیمی قورو سوبتروپیک [[ایقلیم]]دیر. بورادا ایلین ۲۹۰ گونو بولودسوز کئچیر. رئسپوبلیکا اراضی‌سین‌ده ایللیک و سوتکالیق تئمپئراتورئ آمپلیتودو چوز بؤیوک‌دور. یاغینتی‌لارین اوْرتا ایللیک میقداری ۵۰-۲۰۰ mm آراسین‌دادیرآراسیندادیر. مومکون بوخارلانما ۱۵۰۰ مم-دن آرتیق‌دیر. اکین‌چی‌لیک اساساً سووارما، داغ‌لاردا ایسه قیسمن دمیه شرایطین‌ده مومکون‌دور. اؤلکه‌نین شرق رایونلاری [[آمودریا]]، [[مورقاب]] و [[تجن]] چای‌لارینین سولاری ایله تجهیز اوْلونور.
 
تورکمنیستان‌دا ان بؤیوک گؤل [[ساریقامیش]]دیر. بۇ گؤل‌دن یوکسک کیفیت‌لی خؤرک دوزو ییغیلیر.
تورکمنیستان [[BMT]]، [[IKT]] ([[ایسلام کونفران‌سی تشکیلاتی]])، [[MDB]]، [[اقتصادی امکداش‌لیق شوراسی]] و س. تشکیلات‌لارین عضوودور
=== میللی ترکیب ===
۱۴.۰۴.۲۰۰۱ – تاریخین‌ده "نئیترال تورکمنیستان" قزئتین‌ده اؤلکه‌نین او زامانکی دؤولت باش‌چی‌سی صاپارموراد نیازووون موصاحیبه‌سی نشر اوْلون‌دو . کئچمیش پرئزیدئنتپرزیدنت ۲۰۰۱-جی ایله اؤلکه اهالی‌سینین '''۹۱%'''-نین تورکمن‌لرین ، ۳%-نی اؤزبک‌لرین ، ۲%-نی روس‌لارین ، ۴%-نی دیگر میللت‌لرین تشکیل ائتدیینی قئید ائتمیش‌دی .<ref>دئموسجوپئ Weekly : [http://www.demoscope.ru/weekly/037/evro010.php سافارموراد نیازوو: تورکمن‌لر تورکمنیستان اهالی‌سینین ۹۱%-نی تشکیل ائدیر]</ref> [[تورکمن‌لر]] همچینین [[اؤزبکیستان]]دا، [[تاجیکیستان]]دا، [[ایران]]دا، [[افقانیستان]]دا و [[روسیه فئدئراسییاسی]]ندا دا یاشاییرلار. اؤلکه‌نین تورکمن اهالی‌سی یوکسک طبیعی آرتیما مالیک‌دیر. بونا باخمایاراق اوْرتا سیخ‌لیق چوْخ آشاغی‌دیر (۱ کم²-ده ۹،۲ نفر ). ارازینین ۸۰%-ده اهالی یاشامیر.
 
== معاصر سوسیال-اقتصادی وضعیت ==
== صنایع ==
 
تورکمنیستانین تصروفاتینین اساس گلیرلی ساحه‌سی نئفت و قاز کومپلئک‌سینین اینکیشافی‌دیر. نئفت و قازچیخارما رئسپوبلیکانین ایختیساسلاشمیش ساحه‌سی‌دیر. اؤلکه‌نین گلیرینین ۶۰%-ی بۇ ساحه‌لرین پایینا دوشور. نفت بورولارلا ائمال اوچون [[تورکمنباشی]] و [[جرجو]] شهرلرینه نقل ائدیلیر. نفتین بیر حیسه‌سیحیصه‌سی [[خزر دنیزی]] ایله [[آذربایجان]]ا و باشقا اؤلکه‌لره آپاریلیر. تورکمنیستان طبیعی قاز احتیاطینا گؤره دونیادا ۴-جو یئرده دورور. خصوصیله، آچاق، ماری و خزرساهی‌لی یاتاق‌لار داها محصول‌داردیر. ایلده ۳۲ میلیارد م۳ قاز حاصیل اوْلونور و بۇ قازین بؤیوک حیسه‌سیحیصه‌سی قونشو اؤلکه‌لره، او جمله‌دن [[آذربایجان]]ا، [[گورجوستان]]ا، [[اوکراینا]]یا، [[روسیه فئدئراسییاسی]]نا گؤندریلیر.
 
تورکمنیستان‌دا طبیعی گازی ایخراج ائتمک اوچون هله‌لیک یالنیز بیر بورو کمری ([[روسیه]]یا) مؤوجوددور. لاکین [[ایران]] و [[تورکیه]]دن کئچمکله [[آوروپا]]یا، [[افقانیستان]]دان کئچمکله [[پاکیستان]] و [[هیندیستان]]ا قاز اؤتورمک اوچون بورو کمری مارشروت‌لاری اوزرین‌ده ایشلر گئدیر.
== کند تصروفاتی ==
 
تورکمنیستان‌دا اکین‌چی‌لیک اوچون یارارلی توْرپاق‌لارین یاری‌سین‌دانیاریسیندان [[پامبیق‌چی‌لیق]]دا ایستیفاده اوْلونور. [[قاراقوم]]ون مورقاب و تجه‌ن دئلتالارین‌دا، [[آمودریا]] بویونجا اوزانان ساحه‌لرده [[پامبیق]] اکین‌لری داها چوخ‌دور.
 
رئسپوبلیکادا ییغیلان پامبیغین ۲۵%-ی زریفلیف‌لی‌دیر. گله‌جک‌ده پامبیق ایستئهسالینی ۳ میلیون تونا چات‌دیرماق نظرده توتولور. سوواریلان توْرپاق‌لاردان [[باغ‌چی‌لیق]]دا، [[اوزومچولوک]]ده و [[تاخیل‌چی‌لیق]]دا ایستیفاده اوْلونور. [[چلتیک]] [[آمودریا]]نین آشاغی آخارلارین‌دا بئجریلیر. واهه‌لرده اهالی [[باراماچی‌لیق]]لا مشغول اولور. بوستان بیتکی‌لری خصوصیله گئنیش یاییلمیش‌دیر. سون ایللر [[شکر چوغون‌دورو]] اکین‌لری گئنیش ووسعت آلمیش‌دیر.
 
ارازینین ترانزیت مؤوقئیی نقلیاتین اینکیشافی اوچون گئنیش ایمکان‌لار آچیر. تورکمنیستان جنوب ایستیقامت‌ده نقلیات شبکه‌سی‌نی یاراتماق مؤوقئیی توتموش‌دور. [[تجه‌ن]] شهرین‌دن [[مجهد]] شهرینه چکیله‌ن آوتوموبیل یولو [[مرکزی آسییا]]نین دیگر رئسپوبلیکالاری (خصوصاً [[قازاخیستان]] و [[اؤزبکیستان]]) اوچون موهوم اهمیته مالیک‌دیر.
[[باکی]] ایله [[تورکمنباشی]] شهرلری آراسین‌داآراسیندا [[خزر دنیزی]]نده [[گمی-بره]] ایشلییر.
 
== تیکینتی ==
* [http://russian.ashgabat.usembassy.gov/ تورکمنیستان‌داکی آبش سفیرلیگی]
* [http://turkmenworld.com/ تورکمن سوسیال سایتی – تورکمنیستان حاقین‌دا هر شئی]
* [http://www.science.gov.tm/turkmenistan/ تورکمنیستان پرئزیدئنتیپرزیدنتی یانین‌دا آلی علم و تئکنیکا شوراسی]
* [http://www.customs.gov.tm/index.php?n=1 تورکمنیستان دؤولت گؤمروک خیدمتی]
* [http://enrin.grida.no/aral/aralsea/english/general/general.htm]