«بؤیوک بریتانیا» نوسخه‌لری‌نین آراسینداکی فرقلری

ک
Beautification Vikipediya) (۲.۷)
ک (clean up, replaced: کاپسام ائدیر ← احاطه ائدیر (6) using AWB)
ک (Beautification Vikipediya) (۲.۷))
|rowclass5=mergedrow |label5=[[Scottish Gaelic]]: |data5={{lang|gd|Rìoghachd Aonaichte Bhreatainn is Èireann a Tuath}}
|rowclass6=mergedrow |label6=[[Welsh language|Welsh]]: |data6={{lang|cy|Teyrnas Unedig Prydain Fawr a Gogledd Iwerddon}}
}}
}}
| common_name = بؤیوک بریتانیا
| linking_name = the United Kingdom <!--Note: "the" required here as this entry used to create wikilinks-->
| alt_map = Two islands to the north-west of continental Europe. Highlighted are the larger island and the north-eastern fifth of the smaller island to the west.
| map_caption = {{map_caption |countryprefix=the |country={{nobold|United&nbsp;Kingdom}} |location_color=dark green |region=Europe |region_color=dark grey |subregion=the [[European&nbsp;Union]] |subregion_color=green}}
| languages_type = Official language<br />{{nobold|and national language}}
| languages = [[English language|English]]<!---NOTE: Just English, don't add "British English"--->
| languages2_type = Recognised regional<br />languages{{#tag:ref |Under the [[Council of Europe]]'s [[European Charter for Regional or Minority Languages]], Scots, Ulster Scots, Welsh, Cornish, Scottish Gaelic and Irish are officially recognised as [[Regional language|regional]] or [[Minority language|minority]] languages by the [[Government of the United Kingdom|British Government]] for the purposes of the Charter.<ref name="reglang">{{cite web |url= http://conventions.coe.int/treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?CL=ENG&NT=148&VL=1 |title=List of declarations made with respect to treaty No. 148 |publisher=[[Council of Europe]] |accessdate=12 December 2013}}</ref> See also [[Languages of the United Kingdom]]. |group=note<!--(end #tag:)-->}}
| languages2 = {{hlist |item_style=white-space:nowrap; |[[Scots language|Scots]]|[[Ulster Scots dialects|Ulster Scots]]|[[Welsh language|Welsh]]|[[Cornish language|Cornish]]|[[Scottish Gaelic]]<!--Keep "Scottish Gaelic"; people will find "Gaelic" confusing, as the Irish language is also commonly called "Gaelic"-->|[[Irish language|Irish]]}}
| ethnic_groups = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |87.1% [[White British|White]] |7.0% [[British Asian|Asian]] |3.0% [[Black British|Black]] |2.0% [[Mixed (United Kingdom ethnicity category)|Mixed]] |0.9% others}}
| HDI_change = increase <!-- increase / decrease / steady -->
| HDI = 0.907 <!--number only, between 0 and 1-->
| HDI_ref =<ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2015_statistical_annex.pdf |title=2015 Human Development Report |date=14 December 2015 |accessdate=14 December 2015 }}</ref>
| HDI_rank = 14th
| currency = [[Pound&nbsp;sterling]]<ref group=note>Some of the devolved countries, Crown dependencies and British Overseas Territories issue their own sterling banknotes or currencies, or use another nation's currency. See [[List of British currencies]] for more information</ref>
'''بؤیوک بریتانیا'''([[اینگیلیسجه]]: Great Britain) [[اوروپا]]نین شومال-غربینده یئرلشن بیر اؤلکه دیر.پایتختی [[لندن]] و [[اوروپا]]نین بؤیوک [[ایقتصاد]] و نظامی گؤجلریندن بیریدیر.<ref>Central یntellیgence Agency - CİA - The World Factbook: Europa</ref>
 
دؤولتین ترکیبینه بؤیوک بریتانیا آداسی، ایرلندی آداسینین شیمال-شرق حیصّه ‌سیسی و چوخسای‌لی کیچیک آدالار داخیلدیر. ماتریک آوروپایا [[فرانسه]] واسطه‌سی ایله [[لا مانش کانالی]] ایله بیرلشیر.
 
بؤیوک بریتانیا ترکیبینده دؤرد دؤولت – [[اینگیلیس]]، [[ایسکاتلند]]، [[ولز]] و [[شومالی ایرلند]] اوْلماقلا [[آنا یاسالی مونارخی]]دیر. دؤولتین هازیرکی مونارخی [[یی الیزابت]]دیر. کرالیچا دۆنیانین داها ۱۷ موستقیل دؤولتین باشچی‌سی ساییلیر. بۇنلار بیر واختلار یئر سطحی‌نین ۱/۴-نی ضبط ائتمیش [[بریتانیا ایمپیراتورلوغو]]ندان قالما اراضیلردیر.
== بؤیوک بریتانیا تاریخی ==
{{اساس|بؤیوک بریتانیا تاریخی}}
اینگیلیس، ایسکاتلند، ولز و قوزئی ایرلندیین تاریخ اؤنجه‌سی دؤورلرینی احاطه ائدیر. ۱۸۰۰-۱۹۲۲ ایللری آراسیندا ایرلندیین هامیسی بیرلشمیش کراللیغین بیر حیصّه ‌سیسی ساییلدیغی اۆچون بۇ دؤورلرده ایرلاندیانین تاریخی ده بیرلشمیش کرال‌لیق تاریخی‌نین بیر حیصّه ‌سیسی ساییلیر. بیرلشمیش کراللیغین ان کؤهنه خالقلارینی سلتلر تشکیل ائدیر. ا.ا ۵۵ و ا.ا ۴۱۰ ایللری آراسیندا بریتانیا آدالاری روم ایمپراتورلوغوسینا باغلی بریتان‌نیا ایالتینی تشکیل. ۵-جی عصرده بؤلگه [[خریستیانلیغ]]ین ائتکیسی آلتینا گیردی. عینی ایللرده جرمن بیر خالق اوْلان آنقلوساکسونلار بؤیوک کۆتله‌لر حالیندا نامیزده کؤچ ائتدیلر. ۱۰۶۶-۱۱۵۴-جی ایللری آراسیندا ینه بیر جرمن ایرقی اوْلان نورمانلار نامیزدی اله کئچیردیلر. اینگیلیس لر بۇ جرمن ایرقلری‌نین داوامینی میدانا گتیرمکددیرلر. ایسکاتلندلار، ولز‌لیلرولزلیلر و ایرلندیلیلار ایسه [[سلتلر]]ین داوامی‌دیر.
 
== جوغرافیاسی ==
دؤولت بریتانیا آدالاریندا (بؤیوک بریتانیا، ایرلندی آداسینین شیمال-شرق حیصّه ‌سی،بیردهسی،بیرده کیچیک آدالار و آرخیپلاقلار:هبرید،اوْرکنی و شتلاند آدالاری، آنقل‌سی، آرران، اۇایت) آتلانتیک اوقیانوس‌دا یئرلشیر. قوزئی، ایرلندی،کلتس و هبرید دنیزلری ایله یویولور.جنوب-شرق ساحلی ایله فرانسانین شیمال ساحلی آراسین‌دا یالنیز ۳۵km² مسافه وار .ایکی دؤولتی بی-بیرین‌دن لا-مانش بوغازی آییریر.
 
بؤیوک بریتانیانین ساحه‌سی-۲۴۴ ۸۲۰km²².۱۹۹۳-جو ایلین معلوماتینا گؤره،توْرپاق ساحه‌سینین ۱۰%-ی مشه ایله اؤرتولو ایدی،۴۶%-ی اوْتلاق اۆچون ایستیفاده ائدیلمیشدیر،و ۲۵%-ی کند چیفتلیک (مزرعه)یندا ایستیفاده ائدیلمیشدیر. ساحل اۇزون‌لوغو ۱۷.۸۲۰km²-دیر. جنوب ساحل آوروپا کونتیننتی ایله اۇزون‌لوغو ۵۰km² اوْلان(۳۸km² سۇ آلتیندا اوْلماقلا) آوروتونل واسطه‌سی‌له بیرلشیر. بۇ، دۆنیادا ان اۇزون سوالتی تونل‌دیر. ایرلاندیانین قوزئی ایرلندی جومهوریتی ایله ۳۶۰ کیلومتر لیک قۇرو سرحدی وار و بۇ،بؤیوک بریتانیانین یگانه قۇرو سرحدی‌دیر.
 
اینگیلیس،بؤیوک بریتانیانین یاری‌سیندان چوْخ اراضی‌سینی احاطه ائدیر(۱۳۰.۳۹۵ مربّع کیلومتر ) بۇنون بؤیوک بیر حیصّه ‌سیسی اوْوالیغلاردان عبارت‌دیر.یۆکسک‌لیکلر اساساً اراضی‌نین شیمال (پننینس) و شیمال-غربینده (کامبرلند) جملنمیش‌دیر.ان اۇزون چایلاری تمزا، سورن و هامبردیر.
 
ایسکاتلند بؤیوک بریتانیانین ۷۸.۷۷۲ مربّع کیلومتر احاطه ائدیر.شوتلاندیانین اراضی‌سینه اساساً غرب و شیمال حیصّه ‌لریندهلرینده یئرلشن سککیز آدا داخیلدیر(هبرید، اوْرکنی،شتلاند و باشقا آدالار).ایسکاتلند ایکی تماماً مۆختلیف بؤلگه لاردان عبارت‌دیر:شیمال-غرب حیصّه ‌دهده یئرلشن قوزئی-ایسکاتلند داغلیق اراضی(هایلند) و جنوب-شرق حیصّه ‌دهده یئرلشن لوولند. هایلن‌ده دمک اوْلار کی شوتلاندیانین بۆتون داغلیق اراضی‌سینی احاطه ائدیر(بن نویس ۱۳۴۳ متر هوندورلویو ایله بریتانیا آدالارینین ان یۆکسک زیروه‌سی حساب اوْلونور).
 
ولز بؤیوک بریتانیانین ۲۰.۷۷۹ مربّع کیلومتر احاطه ائدیر. ولز- اساساً داغلیق اؤلکه‌دیر. اساس اهالی و صنایع ساحه‌لری کاردیف، [[سوانسی]] و [[نیوپورت]] ساحل شهرلرینده، اوْ جمله‌دن دقیق گونئی ولز یئرلشیر.(سنوودون داغی-۱۰۸۵ م) اۇل‌سین ان یۆکسک داغلاری سنوودون‌دا یئرلشیر(سنوودون داغی-۱۰۸۵ م).
 
== ایقتصادیاتی ==
[[19 عصر]]ین آخیرلارینادک بؤیوک بریتانیا دۆنیا چیفتلیک (مزرعه)یندا آغالیق ائتمیشدیر. بۇنون باش‌لیجا سببی بؤیوک بریتانیانین [[کاپیتالیزم]]ین وطنی، صنایع چوریلیشی‌نین بشیی اوْلماسی ایله، "دۆنیانین صنایع امالاتخاناسینا" چوریلمه‌سی ایله ایضاح اوْلونور. بۇنونلا یاناشی، اوْلدوقجا ایری موستملکه‌لره مالیک بؤیوک بریتانیا، بۇ موستملکه‌لرین ایستیسمار ائدیلمه‌سیندن بؤیوک گلیر گؤتوروردو. نهایت، [[لا-مانش]] و [[پا-ده-کاله]] بوغازلاریندان کئچن مؤهوم دنیز تیجارت یوْللاریندا الوریش‌لی جوغرافی مؤقیعتی اؤلکه‌یه یئر کوره‌سینین بۆتون بؤلگه لاری ایله علاقه یاراتماغا ایمکان وریردی. بؤیوک بریتانیانین ایقتصادیاتینین هیز‌لیهیزلی اینکیشافینا اؤلکه اراضیسینده مۆختلیف فایدالی قازینتی یاتاقلارینین، اؤزل‌له [[دمیر فیلیزی]] و [[داش کؤمور]] حؤوزه‌لری‌نین بیر-بیرینه یاخین یئرلشمه‌سی چوْخ بؤیوک ائتکی گؤسترمیش‌دیر. بئله عامیل [[متالوژی]]نین گۆج‌لو اینکیشافینا، متالوژی ایسه موستملکه‌لرین اله کچیریلمه‌سینده و [[دۆنیا اوقیانوسی]]ندا حؤکمران‌لیق ائدیلمه‌سینده مؤهوم روْل اوْینایان گۆج‌لو دنیز دونانماسینین یارادیلماسینا ایمکان وئرمیش‌دیر. کئچمیش مؤوقیینی ایتیرمه‌سینه باخمایاراق بؤیوک بریتانیا ایندی ده دۆنیانین یۆکسک اینکیشاف ائتمیش صنایعیه مالیک باش‌لیجا اؤلکه‌لریندن بیریدیر. بؤیوک بریتانیا [[اینکیشاف ائتمیش اؤلکه‌لر]] آراسیندا کاپیتال ایخراجاتینا گؤره یالنیز [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری]] و [[ژاپون]]دان گئری قالیر. [[20 عصر]]ین ۸۰-جی ایللرین‌دن باشلایاراق نفت تولیدی هیز‌لههیزله آرتماسی اوْنون ایقتیصادی یاپیسال(ساختار)ونون یئنی‌دن قۇرولماسینا، ایقتصادیاتین اینکیشافینا ایمکان یاراتمیش‌دیر. بۇنونلا یاناشی بؤیوک بریتانیا، اوّللر [[بریتانیا ایمپیراتورلوغو]]نا داخیل اوْلان اؤلکه‌لرین بیرلیینی یاراتمیش و اوْنا اداره ائدیر. بۇ، کئچمیش موستملکه اؤلکه‌لری ایله علاقه‌لری تنزیملین اؤزونمخسوس ایقتیصادی بیرلیک فوْرماسی‌دیر.
 
بؤیوک بریتانیا صنایع سینین ترکیب دیگر باش‌لیجا ایؤ-ی خاطیرلادیر. مورکّب و چوْخ ساحه‌لی ماشینقاییرما مؤهوم روْل اوْیناییر. [[الکتروتکنیک]]، [[الکترونیک]]، [[آویاکوسمیک صنایع]]نین، جیهازقاییرما و آوتوموبیلقاییرمانین اینکیشافینا گؤره [[لندن]]، بیرمینگام-کوونتری رایونلاری، دزگاهقاییرما و آوتوموبیلقاییرمایا گؤره [[بیرمینگام]]، توخوجولوق ماشینقاییرماسینا گؤره [[منچستر]]، گمیقاییرمایا گؤره [[قلازقو]]، ایدخال خاما اساسلانان متاللورگیانین اینکیشافینا گؤره [[شفیلد]]، [[کاردیف]] و دنیز ساحلی شهرلر فرق‌لنیر. [[کیمیا صنایع‌سی]] [[شیمال دنیزی]]نین دایازلیقلاریندان چیخاریلان [[نفت]] و [[طبیعی قاز]]ا اساس‌لانیر.
 
# کند چیفتلیک (مزرعه)
بؤیوک بریتانیانین گرگین اینکیشاف ائتمیش کند چیفتلیک (مزرعه)یندا حئیواندارلیق اۆستونلوک تشکیل ائدیر. اؤلکه‌نین شیمال و غربینده گۆنش‌لی گۆنلرین محدودلوغو تاخیل بیتکیلری‌نین یتیشدیریلمه‌سینه ایمکان ورمیر. رۆطوبت‌لی اوقیانوس ایقلیمینده اوْتلاق و چمن‌لیکلر مال-قارانی یاشیل اوْتلا یاخشی تامین ائدیر. بؤیوک بریتانیانین کند چیفتلیک (مزرعه) اهالی‌نین ارزاغا اوْلان نیازینی تامین اتمیر.
 
== شهرلری ==
{{اساس|بؤیوک بریتانیا شهرلری‌نین سیاهی‌سی }}
 
== عنعنه و مراسیملر ==