«سایکولوژی» نوسخه‌لری‌نین آراسینداکی فرقلری

هئچ بیر دییشدیر خلاصه‌سی
ک (←‏سایکولوژی علمینین اینکیشاف مرحله‌لری: clean up, replaced: آلماننین ← آلمانین using AWB)
[[file:Psi2.svg|left]]
'''سایکولوژی''' یا روانشناسی — [[روح]]، روحی عالم؛ — بیلیک، اؤیره‌نمک، علم) — "داورانیش حاقین‌دا علم" دئمک‌دیر. سایکولوژی لوغتی ائوریستیک باخیم‌دان علمین پرئدمئتینی دقیق ایفاده ائدیر: سایکولوژی داورانیش حاقین‌دا علم‌دیر. سایکولوژی علمینین پرئدمئتیاوصولو مورکّب و چوخجهت‌لی‌دیر.
'' سایکولوژی '' [[داورانیش]] و [[ذهن]] علمی‌دیر،<ref name="Fernald">Fernald LD (2008). [https://books.google.com/books?id=Q7p-J4-SWuQC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false ''Psychology: Six perspectives''] (pp. 12–15). Thousand Oaks, CA: Sage Publications.</ref><ref name="Psychology">Hockenbury & Hockenbury. Psychology. Worth Publishers, 2010.</ref>
 
اینسان داورانیشینین و ذهنی پروسسلرین اساس سببلرینی اؤیره‌نن و تدقیق ائدن بیر علم‌دیر. سایکولوژی دیگر علملردن داها قیسا بیر تاریخه مالیک‌دیر. بۇ قیسا مدت عرضینده سایکولوژی مۆختلیف یوْللارلا بللی ائدیلمیشدیر. ایلک تعریف اینسان بئیینین یاپیسال(ساختار)و اونون اؤیرنیلمه‌سی ایدی. روانشیناسلار اینسان عقلینی مۆشاهیده ائتمک مۆمکون اوْلمادیغی حال‌دا سایکولوژی "مۆشاهیده اوْلونان داورانیشلارین علمی آراشدیریلماسی" شکلینده تعیین ائتمیش لر. سایکولوژی، حافیظه پروسسلری و دۆشونجه کیمی ذهنی خۆصوصیت لری باشلایان داورانیشا اینسان بئیینین ائتکیینی قبول ائتمه یَن بیلیشسئل سایکولوژی اوْرتایا چیخدی
سایکولوژی علمی هم ده فعالیت و بیلیم یوردون سایکولوژی پروبلملرینی اؤیرنیر. داورانیش فعالیت و اونسیت پروسسینده موختلیف فورمالاردا تظاهر ائدیر. سایکولوژی بئیین‌ده اوبیئکتیو عالمین سوبیئکتیو صورتی کیمی عمله گلن داورانیشنین فاکتلاری، قانون اویغونلوقلاری و مکانیزم لری حاقین‌دا علم‌دیر.
 
== سایکولوژییا تاریخی باخیش ==
سایکولوژی علمی قدیم تاریخه مالیک‌دیر. سایکولوژی آنلاییشلار سیستم شکلین‌ده ایلک دفعه اولاراق [[آریستوتئل]]ین (ائرامیزدان اول ۴-جو عصر) "روح حاقین‌دا" تراکتاتین‌دا شرح اوْلونموش‌دور. تراکتات سایکولوژی یوخ، "روح حاقین‌دا" آدلانیر. بۇ دا تصادفی دئییل‌دیر. اوزون مدت ([[۱۹. یوز ایل]]ین سونلارینا قدر) سایکولوژی علمی فلسفه‌یه عایید فن حساب اوْلونوب. آوروپا ادبیاتیندا مئنتال (لاتین سؤزو اوْلوب "سایکولوژی اولان" دئمک‌دیر) [[فلسفه]]، [[روحیات]]، [[پنوماتالوژی]] (پنوما – یونان سؤزو اوْلوب نفس، روح دئمک‌دیر) آدلاندیریلمیشلار.
 
[[XVIII عصر]]ین سونونا قدر سایکولوژی سؤزو نه اینگیلیس، نه ده فرانسه ادبیاتیندا ایشلنمیش‌دیر. [[آلمان ادبیاتی]]ندا ایسه سایکولوژی سؤزو ائنسیکلوپئدیست عالیم [[کریستیان وولف]]ون [[۱۷۳۲]]-جی ایلده "ائمپریک سایکولوژی" و [[۱۷۳۴]]-جو ایلده "راسیونال سایکولوژی" کیتابلاری نشر اوْلونان‌دان سوْنرا معلوم اوْلموش‌دور.
 
[[آذربایجان]]دا سایکولوژی لوغتی [[XIX عصر]]ین سونو – [[XX عصر]]ین اوللرین‌ده روس روانشناسلاری واسطه‌سیله ایشله‌نمه‌یه باشلانمیش‌دیر.
 
== داورانیش ==
سایکولوژی حادثه‌لرین ایکینجی قروپونو تشکیل ائدن '''سایکولوژی حاللار''' و یا وضعیتلر دا موختلیف‌دیر. شن اهوال، آففئکتلر، ائهتیراسلار، دالغین‌لیق، اینام‌سیزلیق، شوبهه و س. سایکولوژی حاللارا مثال اولا بیلر.
 
'''سایکولوژی خاصه‌لر''' ده سایکولوژی علمینی بؤلمه‌لاری ایچری‌سین‌ده موهوم یئر توتور. تئمپئرامئنت، کاراکتئرکاراکتر و قابیلیتلر اساس سایکولوژی خاصه‌لردیر. اینسانین اونون اوچون سجیوی اوْلان کئیفیتلرینی (آغلین تنقی‌دی‌لیگی و یا موستقیللیینی)، ائموسیونالاموسیونال خاصه‌لرینی (تئز اؤزون‌دن چیخما، ائموسیونال‌لیق) و س... ده سایکولوژی خاصه‌لره عایید ائدیرلر.
 
سایکولوژی پروسسلر، حاللار و خاصه‌لر بیر-بیریله عضوی صورت‌ده الاقلیدیرلر. اونلاردان بیری عادته‌ن او بیری‌سینین اساسین‌دا عمله گلیر. سایکولوژی هالتلر و یا وضعیتلر آیری-آیری سایکولوژی پروسسلرین، مثلاً، اهواللار، آففئکتلر حیسلرین، دالغین‌لیق دقتین، ایرادنین، شوبهه تفکّورون تظاهرو کیمی اؤزونو گؤستریر. اونلار ایسه مؤهکملنیب بیر آدامی باشقاسین‌دان فرقله‌ن‌دیره‌ن سایکولوژی خاصه کیمی تظاهر ائده بیلر.
آلی حیوانلاردا اینستینکتیو داورانیش فورماسی ایله یاناشی دییشکه‌ن فورمالی داورانیش – وردیشلر و اینتئللئکتوال حرکتلر ده مؤوجوددور. وردیشلر اینکیشافین ان آشاغی پیلله‌سین‌ده بئله اؤزونو گؤستریر. لاکین آچیق-آشکار ایفاده اوْلونان وردیشلر یالنیز باش بئیین قابیغینا مالیک اوْلان حیوانلاردا موشاهی‌ده ائدیلیر.
آلی حیوانلاردا داورانیشین ان یوکسک سوییه‌سی اینتئللئکتوال داورانیش‌دیر. اینتئللئکتوال داورانیشین اساسینی آیری-آیری جیسیملر آراسین‌داکی مورکّب موناسیبتلری الس ائتدیرمک تشکیل ائدیر. لاکین حیوانلارین اینتئللئکتوال و یا عقلی داورانیشی طبیعی کی، اینسان آغلین‌دان فرق‌لی کئیفیته مالیک‌دیر.
 
== سایکولوژی علمینین اینکیشاف مرحله‌لری ==
 
سایکولوژی علمی اؤز اینکیشافینین موختلیف مرحله‌لرین‌ده کئچمیش‌دیر. بونلار آشاغی‌داکیلاردان عبارت‌دیر:
 
'''ائلمقدرکی بیرینجی مرحله'''. قدیم دؤوردن باشلایاراق بیزیم ائرادان اوولکی ۷-جی-۶-جی عصرلره قدرکی دؤورو احاطه ائدیر. بۇ دؤورده روح (داورانیش)حاقین‌دا تسووورلر چوخسای‌لی میف و افسانه‌لرده، ناغیل و ایلکین دینی ایناملاردا، توتئملرده اؤز عکسینی تاپمیش‌دیر.
 
'''ایلکین علمی تسووورلر (ایکینجی مرحله)'''. بۇ دؤور ائرامیزدان اول ۷-جی-۶-جی عصرلردن باشلایاراق ۱۸-جی عصرین سونونا قدر اوْلان دؤورو احاطه ائدیر. بۇ دؤورده سایکولوژی علمی فلسفه‌نین ترکیبین‌ده اینکیشاف ائتمیش‌دیر. ایکینجی مرحله‌نین باشا چاتماسی ایله باغلی اولاراق سایکولوژی ادبیات‌دا فیکیر و مؤقعلر فرق‌لی‌دیر.
 
سایکولوژینین اینکیشافینین مرحله‌لره آیریلماسی دیگر علملرده اوْلدوغو کیمی شرطی کاراکتئر داشیییر. بزه‌ن سایکولوژی علمینین موستقیل علم ساحه‌سی کیمی یارانماسینی V.Vundtun ائکسپئریمئنتال پسیخولوگیای لابوراتوریاسینین یارانماسی تاریخین‌دن گؤتورمدیی ده تکلیف ائدنلر ده وار.
 
'''سایکولوژی علمینین اینکیشافینین اوچونجو مرحله‌سی''' آلمانین لئیپسیق شهرین‌ده V.Vundtun ایلک ائکسپئریمئنتال سایکولوژی لابوراتوریاسینین یاراتماسی ایله باشلاییر.
ائکسپئریمئنتال سایکولوژی لابوراتوریاسینین یارانماسی ایله سایکولوژی موستقیل، اوبیئکتیو و ائکسپئریمئنتال علم ساحه‌سینه چئوریل‌دی. لاکین V.Vundtun آسسوسیانیست یاناشمانین اساسین‌دا قوردوغو سایکولوژی مودئل اینسانین روحو عالمی، ائموسیونال هالتی، شخصیتین ایستروکتورو، یارادیجی فعال‌لیغی ایله باغلی یئنی فاکتلار وئره بیلمه‌دی.
 
۲۰-جی عصرین ۲-جی یاری‌سین‌دا یئنی سایکولوژی مکتبلری و ایستیقامتلری: هومانیست سایکولوژی، گئنئتیک سایکولوژی، کوقنیتیو سایکولوژی میدانا چیخ‌دی. بئله‌لیکله، دئمک اولار کی، ۲۰-جی عصرین ۶۰-جی ایللرین‌دن باشلایاراق سایکولوژی علمی اؤزونون یئنی اینکیشاف مرحله‌سینه داخیل اوْلدو. بۇ مرحله‌نین خاراکتئریک خصوصیتی اونان عبارت‌دیر کی، ایندی آیریلما، پارچالانما یوخ، آیری-آیری مکتبلرین، تدقیقات ایستیقامتلرینین بیرلشمه‌سی پروسسی گئدیر.
 
== قایناقلار ==
* [http://psixologiya.net/tehsil_telebe/9-ps304xolog304yanin-b304r-elm-k304m304.html سایکولوژینین بیر علم کیمی خاراکتئریستیکاسی]
 
== ادبیات ==
# بایراموو ا.س. علی‌زاده ا.ا. سایکولوژی. باکی-۲۰۰۳
# سئییدوو س.İ. همزیئو م.ا. سایکولوژی. باکی-۲۰۰۷
# Немов Р.С . Психология. М: ۲۰۰۱
# Маклаков С.Я. Общая психология. М: ۲۰۰۶
# Геппенрейтер Ю. Введение в психологии. М: ۱۹۹۶
 
[[بؤلمه:سایکولوژی|سایکولوژی]]