«یوسون» نوسخه‌لری‌نین آراسینداکی فرقلری

ک
clean up using AWB
ک (clean up using AWB)
[[file:Ulva lactuca.jpeg|300px|thumb|left|یاشیل یوسون]]
''' یوسونلار ''' ({{lang-la|Algae}}) - اساساً سودا یاشایان فوتوسینتتیک اوْرقانیزملر قروپونا وئریلن اینفورمال آد. چوخ تورپاقلاردا، اساساً ده اۆست هوریزونتلاردا گنیش یاییلمیش‌دیر. باتاق‌لیق تورپاقلاردا و دویو تارلالارین‌دا یوسونلار آراسییانی یاخشیلاشدیریر، حل اوْلموش جو<sub>۲</sub> منیمسییر و [[سو]]یو [[اوکسیژن]]له زنگینلشدیریر.
 
 
یوسونلار دیگر آدی ایله مامیرلار یئر کوره‌سی اۆزرینده ۳ میلیون ایل اوّل میدانا گلمیش و تخمیناً ۱،۵-۲ میلیون ایل پلانتیمیزین واحید جانلیلاری اوْلموشلار. بۇ قدیم آروب فوتوسینتزدیجی اوْرقانیزملرین سایه‌سین‌ده هتروتروفلار یاشایا بیلمیشلر. یئر اۆزرینده اورقانیک ماده نین سینتزین‌ده یوسونلارین مؤهوم رولو واردیر. بۇ اوْرقانیزملر گونش دۆشه‌ن دورغون سولاردا تورپاق‌دا، حتی داشلار اۆزرینده و س. گنیش یاییلمیش‌دیر. بونلارین ۱۲۵ ۰۰۰-دن چوْخ تۆره لری معلوم‌دور.
 
* یوسونلار تورپاغی اورقانیک ماده‌لرله زنگینلشدیریر و بعضیلری آزوت فیک‌سه ادیر و دیگر میکرو اوْرقانیزملرین اینکیشافینی ایستی‌موله edir.Fotosintez پروسسی نتیجه‌سینده توپلادیقلاری اورقانیک بیرلشمه‌لر یوسون تلف اوْلدوق‌دان سوْنرا تورپاغا کچیر.
 
* عمله گلن اورقانیک بیرلشمه‌لر نَینکی باکتری لرین یمینی، حتی تورپاق‌دا توْپ‌لانان هوموسون اساسینی تشکیل ادیر.
 
* مینرال سوخورلارین تورپاغا چوریلمه‌سی پروسسین‌ده یوسونلار اساس رول اوْیناییر. کراکاتاو آداسین‌دا پوسکوره‌ن وولکان بۆتون جانلیلاری محو اتمیش و هر یئری مینرال کۆتله اوْلان ایستی لاوا اؤرتموش‌دو، لاکین سوخورلار سویودوق‌دان سوْنرا اوْنون اۆزرینده عمله گلن ایلک جانلی یوسونلار اوْلموش‌دور. بونلارین عمله گتیردیکلری متابالیزم محصوللاری ایله همین سوخورلار تدریجه‌ن پارچالانیر و اوْرادا اورقانیک ماده‌لر،هوموس اساساً یوسونلار حسابینا عمله گلمیش و بئله‌لیکله،[[بیتکی]]لرین اینکیشافی اۆچون شرایط یارانمیش‌دیر. آنالوژی حالا محصولدار اوْلمایان تورپاقلاردا دا راست گلمک اوْلور.
 
* یوسونلار تورپاغین اۆست قاتین‌دا اینکیشاف اد‌رک،اوْنون اۆزرینی پرده ایله اؤرتور و بئله‌لیکله تورپاغی اروزییادان قورویور. بئله پردنین آلتیندا سو رژیمی و فیزیکی-کیمیوی شرایطی ده دییشیر کی، بۇ دا اؤز نؤوبه‌سین‌ده تورپاغین فورمالاشماسینا تأثیر گؤستریر.
 
* یوسونلارین ایفراز(ترشّح) اتدیی سلیک بیلاواسیطه تورپاغین ایستروکتورلاشماسینا کؤمک ادیر.
 
* یوسونلارین تنففوس نتیجه‌سینده عمله گتیردیکلری اوْ۲ بیتکیلرین کؤکلرینین اوکسیژنه اوْلان تلباتینی اؤدییر و عینی زامان‌دا [[تورپاق‌]]دا یاشایان آروب باکترییا و گؤبلکلرین اینکیشافلاری اۆچون شرایط یارادیر،بونلار دا اؤز نؤوبه‌سین‌ده [[اورقانیک]] ماده‌لرین مینراللاشما پروسسینی آپاریرلار.
 
* تورپاق‌داکی یوسونلار اوْرادا یاشایان اساسلرین یمینی تشکیل ادیر.
 
* یوسونلارین تورپاق حیاتین‌داکی ان بؤیوک رولو تورپاق‌دا آزوت رژیمینی تنظیم اتمک‌دیر. اوْنلار بیر طرف‌دن تورپاق‌دا اوْلان آزوت‌لو ماده‌لری آلیب،اؤز بدنلرین‌ده اورقانیک آزوت‌لو بیرلشمه‌لره چویریرلر و بئله‌لیکله ده آزوتون بیر حیصّه ‌سی بیتکیلر طرفین‌دن منیم‌سه‌نیله‌ن فوْرمایا کچir.Digار طرف‌دن ده بورادا اوْلان یوسونلارین بیر چوْخ تۆره لری تورپاغین آتموسفر حسابینا آزوت‌لو ماده‌لرله زنگینلشمه‌سینی تامین ادیرلر. هینداستان‌دا،ژاپوندا و چین‌ده گؤی-یاشیل یوسونلاردان دویو اکیله‌ن ساحه‌نین محصولدارلیغینی آرتیرماق‌دا آزوت منبعی کیمی ایستیفاده اوْلونور.
 
== ایستیفاده‌سی ==
یوسونلارین بؤیوک پراکتیک اهمیتی واردیر، مۆختلیف مقصدلر اۆچون ایستیفاده اوْلونور. هر شی‌دن اوّل یوسونلار اساس یئیجک قایناق‌لرین‌دن بیری‌دیر. بیر چوْخ نؤع اینسان یئیجکسینی، دنیز [[حئیوان]]لارینین، خصوصیله بالیقلارین، خرچنگکی‌میلرین و .... یمینی تشکیل ادیر. یوسونلار سویون اؤز-اؤزونه تنظیمله‌نمه‌سین‌ده، مینرال سوخورلارین پارچالانماسین‌دا مؤهوم رول اوْیناییر. یوسونلارین بعضی نؤعلرین‌دن پولیساخارید-آلگین، قیرمیزی و قونور یوسونلاردان ایسه میکروبیولوژیدا گنیش تطبیق ائدیلن آقار-آقار آلینیر. قونور یوسونلاردان آلینان آلگین و آلگیناتلار یاپیشدیریجی خصوصیته مالیک اوْلدوغون‌دان بونلار ییینتی محصوللارینا، درمان دارولارین‌دان حبلر حاضیرلانماسین‌دا، کاغیذا، سینتتیک لیفلره و پلاستیک کۆتله‌لره قاتیلیر.
 
یوسونلار کوسموسون فتح ادیلمه‌سی پروبلمین‌ده ده بؤیوک اهمیته مالیک‌دیر. اوْنلار آتموسفرده اوْلان جو۲ منیم‌سه‌ییب اوْ۲ خاریج ادیر. یوسونلارین تورپاق‌دا دا رولو بؤیوک‌دور. بونلارین آراسیندا آتموسفر آزوتونو فیک‌سه اد‌ن نؤعلر ده معلوم‌دور.
 
[[بؤلمه‌:یوسونلار|*]]
 
[[بؤلمه:بیولوژی]]
 
{{مین مقاله}}
۷۷۲٬۰۵۰ دَییشیکلیک