«جیلولوق» نوسخه‌لری‌نین آراسینداکی فرقلری

هیچ تغییری در اندازه به وجود نیامده‌ است. ،  ۶ سال پیش
هئچ بیر دییشدیر خلاصه‌سی
'''جیلولوق فاجیعه‌سی'''؛ 1918-جی ایلین مارت آییندا، مین‌لرجه [[آزربايجان تورکلری|آزربايجان تورکلری]]‌، اوزل‌لیک‌له [[اورمیه|اورمیه]]، [[خوی|خوی]] و [[سالماس|سالماس]] شهرلرینده یاشایان‌لارین [[ائرمنی‌لر|ائرمنی‌لر]] و جیلولار (آسوری‌لار) طرفیندن سوی‌قیریما معروض قالدیق‌لاری حادیثه.
 
بو سوی‌قیریم ‌دا 200 مین الی 500 مینه یاخین آزربایجان‌لیآذربایجان‌لی [[شیعه|شیعه]] [[موسلمان|موسلمان]] اولدورولموش‌دور. <ref name="دیلمقانی">آذربایجان در جنگ جهانی اول یا فجایع جیلولوق، دکتر توحید ملک زاده دیلمقانی، انتشارات هاشمی سودمند و اختر،۱۳۸۵، صص 82، 182</ref>
قتله یئتیشنلر او زامان‌لار [[گونئی آزربایجانآذربایجان|گونئی آزربایجانآذربایجان]]‌دا یاشایان‌لارین یوزده 15 ین شامیل اولوردو<ref>مجله بلژیکی و ستوک (خاور نزدیک) منتشره ۱۹۳۰</ref>.
 
== تاریخی زمینه‌لر ==
 
 
[[آزربایجانآذربایجان تورکجه‌سی|آزربایجانآذربایجان تورکجه‌سی]]نده و [[عوثمانلی‌دیلی|عوثمانی تورکجه‌سینده]] '''جیلو''' آدلانان ائرمنیلر و [[تورکیه|تورکیه]] آسوریلاری، بیرینجی دونیا موحاریبه‌سینده عوثمانلی حوکومتینه ضربه وورماق قصدی‌ ایله روس‌لارلا ال بیر اولوب عوثمانلی حوکومتینه قارشی چیخدیلار. عوثمانلی حوکومتی بو توطئه‌دن خبری اولوب فیتنه‌نی سوندروب و قالان آسوریلر و ائرمنیلر [[باتی آزربایجانآذربایجان ایالتی|باتی آزربایجانآذربایجان ایالتی]]‌نده اولان [[اورمیه|اورمیه]] و [[سالماس|سالماس]] شهرلرینده یئرلشیبلر. اونلار مسیحی بیر حوکومت یاراتماق نیت‌ایله بو منطقه‌ده ساکین اولان زامان نیظامی قووه‌لر تشکیل ائدیب سیلاحلانیب، ایلک اونجه [[روسیه|روسیه]] و سونرالار (روسیه آزربایجانآذربایجان تورپاق‌لارین ترک ائدن‌دن سونرا) [[بریتانیا|بریتانیا]] کؤمکلیک‌لری ایله 10 مین نفری ارتش تشکیل ائدیب و ایران حوکومتین ضعیف‌لیگیندن ایستفاده ائدیب، 1396 جی شمسی ایلینده اورمیه شهرینی ایشغال ائدیرلر. <ref name="سرداری نیا">قتل عام مسلمانان در دو سوی ارس - صمد سرداری نیا – نشر اختر – ۱۳۸۵ – صفحه ۶۲</ref> <ref> مجموعه مجلدات میراث اسلامی، به کوشش رسول جعفریان، جلد دهم،(بخش تاریخ تهاجمات و جنایات ائرامنی، اسماعیل‌ سیمیتقو و سردار [[ماکی|ماکی]] در آزربایجان،آذربایجان، تالیف میرزا ابوالقاسم امین الشرع خویی، به کوشش علی صدرایی خویی)، قم، کتابخانه حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفی (ق)، از صفحه ۱۳ تا صفحه ۸۰</ref>
 
[[File:روسها و اعدام مردم اورمیه.jpg|left|250px|thumb|اورمودا عسگرخان دروازه‌سی‌نین قاباغی - آسیلان مشروطه‌چیلر و بالو کندی‌نین حاجیلاری]]
 
== عوثمانلی امپراطورلوقوندا ائرمنیلرین درجه‌لری و حوکومت ایشلرینده گیریشلری ==
آزربایجانداآذربایجاندا و آنادولودا ائرمنیلر مالی و جانی امنیتی تامین ائتدیکدن سونرا سربازلیغا گئتمکدن معاف‌ایدیلار و اَن‌یاخشی ایشلر ائرمنیلر و آسوریلر اوچون وئریلمیشدی. حتی ائرمنیلرین بیری بیر دوره عوثمانلی امپراطورلوقیندا صدراعظم‌لیگه منصوب اولوندو آما روس واینگیلیسین سیاستی ائرمنیلر و آسوریلر عوثمانلی دولتی‌نین قارشیسینا چیخارتدی<ref>آذربایجان در جنگ جهانی اول ،فجایع جیلولوق ،– دکتر ملک زاده دیلمقانی، انتشارات اختر ، 1386 صفحه 27 و 28</ref> .
 
محمد امین رسول‌زاده ایرانین اینقلاب مشروطه گوزاریشلری کیتابیندا یازدیغینا اساسا 1909-جو ایلده پتروس افندی اورمونون شهبندری عوثمانلی رئیسی دیر. پتروس افندی مارشیمونون اولن‌دن سونرا مسیحیلرین موسلح قوه‌لری‌نین باشچی سی اولدو<ref>سفرنامه‌ای از ارومیه گزارش‌های از انقلاب مشروطیت ایران - محمد امین رسول زاده - با همکاری شرکت نشر و پژوهش شیرازه کتاب - ۱۳۸۷ صفحه ۲۰۱</ref>.
 
==کوردلر الی‌ایله سوی‌قیریما معروض اولان ائرمنیلر و جیلولار و عوثمانلی تورکلری‌ایله اساس سیز ایددیعالار==
اورمیه در محاربه عالم سوز کیتابین (ایران‌ین خاریجی‌ایش‌لر ناضیرلیگی سندلری) رحمت‌اله‌خان معتمدالوزاره (اورمیه دا اولان ناظيرلیگین امک داشینین یازدیغینا گوره: 1336‌-جی ایل، شعبان آیی‌نین 11-ده، بیر هئیت دولت علییه‌دن (ایران دوولتی) و آزربایجان‌داآذربایجان‌دا خلیفه‌گری کل [[ائرمنی‌لر|ائرمنی‌لر]] باش وئرن بو اولایلاری حل ائتمک اوچون اورمیه گلیرلر. موسلمان و مسیحی خالقی‌نین حوضوروندا مجلیس تشکیل تاپیر بو مجلیسده حوضوری اولان میللت بیر قطع‌نامه صادیر ائدیرلر. اونلارین بیریسی موسلمانلارین و اوبیرسی مسیحیلرین الینده قالیر و اونون 3-اونجو بندی بوندان عبارت‌ایمیش : شمشه‌یوسف جینابلاری مارشیمون پاتیریاک جینابلاری وکیلی طرفینن ایظهار ائدیر بیز [[کوردوستان ایالتی|کوردوستان]] موهاجیرلری کوردلرین طرفیندن اولان تعددی و ظولمون الیندن اولان داوا‌دان اؤنجه و اوندان سونرا ایرانا گلمیشیک و سیزه معلوم اولدو بونلار بیزیم پناه گترین یئرده‌ده بیزدن ال چکمه‌دیلر و مارشیمون خلیفه‌سینی اولدوربلر و اوزلری‌نین هدفلرینه و آرزولارینا یئتیریبلر و ایندیده ایران دولتینن چوخ تشکور ائدیریک، اؤز مملکتینده بیزیم اوچون امان وئریب و اونلارین ائولرینده یاشاییریک و بوندان سونرا الله بیر یولو نیشان وئرسه و بیزی سلامت یئره هیدایت ائدسه بو فرقدن کی بیز ایران رعیتی دئییریک آمما حاضیریق ایران رعیتی کیمین ایرانا موطیع و امرینی قبول ائدک و دونیادا صولح برقرار اولاناندان سونرا وطنیمیزه قاییداجاییق یادا [[ایران|ایران]]‌دا رعیت‌لیگی قبول ائدیب قالاجاییق. ایران دولتی بیزی قبول ائتمزسه، بیزلری بیر سلامت یئره کوچوردوب ساکین ائدسین <ref name="اورمیه در محاربه عالم سوز"></ref>.
 
اورمیه نامه‌لری، دانشیق و سندلر اورمیه حکومتیندن، یازان اورمو حاکیمی محمد صادق میرزا معزالدوله:
 
ائرمنی لرینینن خلیفه‌سیندن آذربایجانا عایید یئتیشن مکتوب تاریخ : 1333 آیسل ايل، شوال آیی‌نین 3-اونجو گونو نومره 203 اوجامان مقام ایالتین جلیله کبری دامت شوکته العالی حوضورونوزا عرض ائدیرم. معلوم اولان قرار دان [[اورمیه|اورمیه]] و [[سلماس|سلماس]] شهرینده موسلمانلار و مسحییلر آراسیندا بویوک ایختیلاف و ساواش یارانیب و هرگون بیر بویوک فیساد و تالان باش وئریر. کئچمیشده بو ایکی میللتین آراسیندا دوستلوق حاکیم‌ایدی، عکسینه بوگون کئچمیشده کی دوستلوق بوتونلوکله ساواشا دونوب و اونون عیللتی بونان عبارتدیر :اورمو شهرینه کوردلر گیرن زامان بو اشرار اورمو شهرینده مسیحیلر مال مولکونه ال اوزادیب و هئچ بیر تالان ائتمکدن موضاییقه‌لری یوخدور و شهرین اطرافیندا بعضی مسیحی قیزلاری و قادینلاری زورلا توتوب آپاریپ موسلمان ائتمیشدیلر .و اوندان سونرا [[کوردلر|کوردلر]] دؤندوکلری زامان [[اورمیه|اورمیه]]نین داغلاریندا یاشییان نصرانی جیلولار اونلاردان اینتیقان آلماق اوچون ساواشیبلار. بو ایش باعیث اولوب موسلمانلار و مسیحیلر آراسیندا ایندی بویوک بیر دوشمانلیق تؤره نه. هر حال‌دا اونلار [[ائرمنیلر|ائرمنیلر]] و جیلولار آراسیندا هئچ بیر فرق قویماییبلار. [[ائرمنیلر|ائرمنیلر]] و موسلمانلار آرسیندادا بیر فرق قویماییب هر واخت حضرت اشرف دامت شوکته العالی بنده‌لری بو تضییقده قاباقلارینی آلمایاراق سونرالار جلیله ایالتی دردی‌سره (دردسر) دوشوب و مملکتده خارابالیق دوشه‌جک . سون عرضیم بودور: هر واخت حضرت اشرف بنده‌لری تعیین ائدسه‌لر موقرر اولسون بیر کومیسیون موسلمانلار و [[ائرمنیلر|ائرمنیلر]] و [[مسیحیلر|مسیحیلر]] طرفینن تشکیل تاپیب و [[اورمو|اورمو]] شهرینه گئدیب ایشلرین ایصلاح اولدوغونا عایید تلاش ائدیب و هر واخت بیر موسلمان و مسیحی اوز حددیندن چیخسا اونو تنبیه ائدیب تا اوبیریلر اوچون عیبرت مشقی اولا، هر حالدا حضرت اشرف بنده‌لری اوزلری اوز ایشلرینه موختاردیرلار.
الا مر لامجد مطاع، آزربایجانآذربایجان ارامنه‌سی‌نین ناییب خلیفه‌سی <ref>نامه‌های اورمیه - اسناد و مکاتبات محمد صادق میرزا معزالدوله از حکومت اورمیه شوال ۱۳۳۳ تا ربیع الاول ۱۳۳۴ قمری – کاوه بیات – انتشارات فرزان – ۱۳۸۰ – صفحه ۱ - ۲</ref>
 
[[محمدامین رسول‌زاده|محمدامین رسول‌زاده]] بیرینجی دئموکراتیک آزربایجان‌ینآذربایجان‌ین پرزیدنتی– ایرانین انقلاب مشروطیت گوزاریش‌لری کیتابیندا بئله یازیر: بیزی ساخلایالار روسلارین گلمک خبرینی ائشیدیبلر بونا عایید بیزدن سوروشورلار. جواب وئریریک صاباح گلجکلر .سئویملیک نشانه‌لری آسوریلارین اوزلرینده گؤرونور. بیلله‌نیر چوخدان‌دان گوزلری یولداایمیش. اونلارین بیری او لحضه‌ده آروادینا طرف، کی باشدان آیاغا آغ پالتار گئییب، گئدیر و اوز دیللرینه بیر سوز دئییر. سئوینج آروادین اوزونده بیلله‌نیر . روس سالداتلاری گلیر مسیحییت انرژی و قووت تاپیر کوردلر داها غارت ائده‌بیلمزلر<ref>گزارش‌های از انقلاب مشروطیت ایران، محمد امین رسول زاده، با همکاری شرکت نشر و پژوهش شیرازه کتاب، ۱۳۸۷ صفحه۲۱۹</ref>
 
==مراجع‌ین فیتواسی ==
اورمیه یاندیریجی موحاریبه‌سی‌نین کیتابی – یازاری رحمت اله خان معتمدالوزاره – اورمودان اولان خاریجی‌ایشلر ناظیرلیگی کارگوزاری اورمیه شهری‌نین بو قضایاسیندا جانلی شاهید اولوب و تامام اؤز گوردوک‌لرینی ایکی دفترچه شکلینده توپلاییب و بونلاردا خاریجی‌ایشلر ناظیرلیگی آرشیوینده ساخلانیلیر. اونجه کیتاب معتمدی خاندانین الینده‌ایدی سونرا کیتاب کاوه بیات الیله چاپ اولوبدرو.
 
[[File:تحولات غرب آذربایجان 1.jpg|left|170px|thumb|آزربایجان‌ینآذربایجان‌ین باتی سینین تحوولاتی؛ شورای میللی مجلیسی‌نین سندلری اساسی‌ندا]]
"آزربایجان‌ینآذربایجان‌ین باتی سینین تحوولاتی؛ شورای میللی مجلیسی‌نین سندلری اساسیندا" کیتابی‌‌نین اصلی موحتواسی جیلولوق و سیمیتقو فیتنه‌سینه عاییددیر.
 
==قایناق==
۹۰۷ دَییشیکلیک