«یوسون» نوسخه‌لری‌نین آراسینداکی فرقلری

ک
ایملا دۆزلیشی using AWB
(replaced: ← (7), چوخ ← چوْخ (5))
ک (ایملا دۆزلیشی using AWB)
[[file:Ulva lactuca.jpeg|300px|thumb|left|یاشیل یوسون]]
''' یوسونلار ''' ({{lang-la|Algae}}) - اساساً سودا یاشایان فوتوسینتتیک اوْرقانیزملر قروپونا وئریلن اینفورمال آد. چوْخ تورپاقلاردا، اساساً ده اۆست هوریزونتلاردا گنیشگئنیش یاییلمیش‌دیر. باتاق‌لیق تورپاقلاردا و دویو تارلالارین‌دا یوسونلار آراسییانی یاخشیلاشدیریر، حل اوْلموش جو<sub>۲</sub> منیمسییر و [[سو]]یو [[اوکسیژن]]له زنگینلشدیریر.
 
یوسونلار دیگر آدی ایله مامیرلار یئر کوره‌سی اۆزرینده ۳ میلیون ایل اوّل میدانا گلمیش و تخمیناً ۱،۵-۲ میلیون ایل پلانتیمیزین واحید جانلیلاری اوْلموشلار. بۇ قدیم آروب فوتوسینتزدیجی اوْرقانیزملرین سایه‌سین‌ده هتروتروفلار یاشایا بیلمیشلر. یئر اۆزرینده اورقانیک ماده نین سینتزین‌ده یوسونلارین مؤهوم رولو واردیر. بۇ اوْرقانیزملر گونش دۆشه‌ن دورغون سولاردا تورپاق‌دا، حتی داشلار اۆزرینده و س. گنیشگئنیش یاییلمیش‌دیر. بونلارین ۱۲۵ ۰۰۰-دن چوْخ تۆره لری معلوم‌دور.
 
یوسونلار اساس آوتوتروف بیتکیلر اوْلوب، اساساً سودا یاشاییرلار. لاکین اوْنلارا یئر کوره‌سینین هیدروسفردن علاوه، آتموسفر و لیتوسفرین بۆتون ساحه‌لرین‌ده تصادف اوْلونور. اوْنلار تکهوجیره‌لی، چوْخهوجیره‌لی و کولونیال فوْرمالی اوْلوب، مۆختلیف اکولوژی شرایطه اۇیغونلاشمیشلار. ترکیبین‌ده خلوروفیل و دیگر پیقمنتلر اوْلدوغونا گؤره بیتکیلر کیمی فوتوسینتز قابیلیتینه مالیک‌دیر.
 
== ایستیفاده‌سی ==
یوسونلارین بؤیوک پراکتیک اهمیتی واردیر، مۆختلیف مقصدلر اۆچون ایستیفاده اوْلونور. هر شی‌دن اوّل یوسونلار اساس یئیجک قایناق‌لرین‌دن بیری‌دیر. بیر چوْخ نؤع اینسان یئیجکسینی، دنیز [[حئیوان]]لارینین، خصوصیله بالیقلارین، خرچنگکی‌میلرین و .... یمینی تشکیل ادیر. یوسونلار سویون اؤز-اؤزونه تنظیمله‌نمه‌سین‌ده، مینرال سوخورلارین پارچالانماسین‌دا مؤهوم رول اوْیناییر. یوسونلارین بعضی نؤعلرین‌دن پولیساخارید-آلگین، قیرمیزی و قونور یوسونلاردان ایسه میکروبیولوژیدا گنیشگئنیش تطبیق ائدیلن آقار-آقار آلینیر. قونور یوسونلاردان آلینان آلگین و آلگیناتلار یاپیشدیریجی خصوصیته مالیک اوْلدوغون‌دان بونلار ییینتی محصوللارینا، درمان دارولارین‌دان حبلر حاضیرلانماسین‌دا، کاغیذا، سینتتیک لیفلره و پلاستیک کۆتله‌لره قاتیلیر.
 
یوسونلار کوسموسون فتح ادیلمه‌سی پروبلمین‌ده ده بؤیوک اهمیته مالیک‌دیر. اوْنلار آتموسفرده اوْلان جو۲ منیم‌سه‌ییب اوْ۲ خاریج ادیر. یوسونلارین تورپاق‌دا دا رولو بؤیوک‌دور. بونلارین آراسیندا آتموسفر آزوتونو فیک‌سه اد‌ن نؤعلر ده معلوم‌دور.
یوسونلارین ایفراز(ترشّح) اتدیی سلیک تورپاغین یاپیسال(ساختار)ونا تأثیر ادیر. میکروسکوپیک یوسونلارین بیر چوْخو تورپاق‌دا یاشایان اساسلرین یئیجکسینی تشکیل ادیر. هوموسون عمله گلمه‌سین‌ده و بیتکیلرین اوکسیژنله تامین ادیلمه‌سین‌ده بونلار بؤیوک رول اوْیناییر. تورپاغین محصولدارلیغینی آرتیرماق‌دا بعضی یوسونلاردان گوبره کیمی ایستیفاده اوْلونور.
 
تورپاق‌دا مؤهوم رولو اوْلان یوسونلاردان، پروکاریوتلارا عایید اوْلان [[گؤی یاشیل]]، اصیل یوسونلاردان ایسه یاشیل و دیاتوم یوسونلاری گؤسترمک اوْلار. یوسونلار سوخورلارین آشینماسین‌دا و ایلکین تورپاقملگلمه پروسسلرین‌ده فعال ایشتیراک ادیر.<ref>ق. محمدو اوف. تورپاقشوناسلیق و تورپاق جوغرافییاسینینجوغرافیاسینین اساسلاری. باکی، علم، ۲۰۰۷</ref> یوسونلاری اؤیره‌نه‌ن علم [[آلوژی]] آدلانیر.
 
== ایستینادلار ==