اورخون الیفباسی ایله یازیلان داش یازیلارین بیری

اورخون الیفباسی تورکلر ساغیندان یارادیلان و ایشله‌نیله‌ن الیفبا دیر . تورکلر بۇ الیفبانین ایشله‌تمه‌گین ایکی یوزلوک میلاددان اؤنجه باشلیییپلر (بویوک هون خانلیغی) و میلادی 8نجی یوزلوکه‌جه بۇ الیفبا تورکلر آراسیندا ایشله‌نیلیپدیر . او چاغلاردان سوْنرا اویغور الیفباسی ، اوندان سوْنرا دا عرب الیفباسی بۇ الیفبانین یئرین توتوبلار .

بو الیفبا ایله یازیلان داش یازیلارین یاپ آدلینی اورخون منطقه‌سینده تاپیلان داش یازیلار دیرلار . الیفبانین آدلانماسی دا ائله بۇ داش یازیلارا باغلی دیر .

اورخون داش یازیلارینین وارلیغی "تاریخی جهانگوشا" آدلی کیتابدا ذیکر اولونوب دور [۱] و 1721نجی میلادی ایلده "مئسئرئشمیدئت" و "ایستیرالئنبئرگ" آدلی شخصلر ساغیندا عیلم دونیاسینا تانیلیپلار .[۲]

بو الیفبا ایله یازیلان یازیلارین تاپیلماق یئرلری اورخون ، یئنی‌سئیی ، تالاس ، تورپان ، آلتای و قازاقیستان دیر .[۳]

الیفبادَییشدیر

اورخون الیفباسی
قوللانیم گؤسترگه‌لر Latin حرف چئوریسی و IPAچئوری یازیسی
Ünlüler   A /a/, /e/
  İ /ɯ/, /i/, /j/
  O,U /u/, /o/, /w/
  Ö,Ü /ø/, /y/, /w/
Ünsüzler Ünlü Uyumu
(¹) — Kalın,
(²) — İnce
ünlüler ile
    B¹ (ab) /b/ B² (eb) /b/
    D¹ (ad) /d/ D² (ed) /d/
    G¹ (ag) /g/ G² (eg) /g/
    L¹ (al) /l/ L² (el) /l/
    N¹ (an) /n/ N² (en) /n/
    R¹ (ar) /r/ R² (er) /r/
    S¹ (as) /s/ S² (es) /s/
    T¹ (at) /t/ T² (et) /t/
    Y¹ (ay) /j/ Y² (ey) /j/
Sadece (¹) — /q/
Sadece (²) — /k/
    K (ak) /q/ K (ek) /k/

Tüm ünlüler ile
  /ʧ/
20px -M /m/
  -P /p/
  /ʃ/
  -Z /z/
  -NG (eñ) /ŋ/
Birleşik Sesler + Ünlü   İÇ, Çİ, Ç /iʧ/, /ʧi/, /ʧ/
  IK, KI, K /ɯq/, /qɯ/, /q/
    OK, KO,
UK, KU,
K
/oq/, /qo/,
/uq/, /qu/,
/q/
ÖK, KÖ,
ÜK, KÜ,
K
/øk/, /kø/,
/yk/, /ky/,
/k/
+ Ünsüz   -NÇ /nʧ/
  -NY /ɲ/
  -LT /lt/, /ld/
  -NT /nt/, /nd/
سؤزجوک آییرما ایمی   یوخ
(-) — سؤزجوک سونوندا

قایناقلاردَییشدیر

  1. تاریخی زبان و لهجه هایی تورکی ، جواد هیئت ، ص 36
  2. یادیمانهایی تورکییی باستان ، دکتر حسین محمدزاده صدیق ، سیتادی نشریآثاری دکتر صدیق ، ص100
  3. http://irq.kaznpu.kz/?lang=e&mod=1