فیلیز و یا متال (لاتینجه: metallum، " شاختا " دئمکدیر) — حرارت درجه‌سینین آرتماسی ایله آزالان الکتریک کئچیریجیلیگینه، ایستیلیک کئچیریجیلیگینه، دِفورمه اوْلونا بیلمه و فیلیز پاریلتیسی کیمی خاصیّتلری اؤزونده عکس ائتدیرن تمیز مادّه‌لره دئییلیر.

فیلیزلرین عۆمومی خوصوصیّتیدَییشدیر

معلوم اوْلان ۱۱۸ شیمیایی عۆنصورلرین ۹۰-دان چوْخو فیلیزدیر. فیلیزسیز یئر کۆره‌سینی تصوّۆر ائتمک مۆمکین دئییل. بئله کی، یئر کۆره‌سینین نۆوه‌سی، اساساً، نیکلدن، مانتیاسی یا جۆبّه‌سی آلومینیومون بیرلشمه‌لریندن، لیتوسفری (یئر قابیغی) ده بیر چوْخ فیلیز بیرلشمه‌لریندن عیبارتدیر.

فیلیزلرین فیزیکی خاصیّتلریدَییشدیر

فیلیزلرین اساس عۆمومی فیزیکی خاصیّتلری آشاغیداکیلاردیر:

  • فیلیز پاریلتیسی
  • یۆکسک ایستیلیک و الکتریک کئچیریجیلیگی
  • پلاستیکلیک (شکیللره دۆشه بیلمک قابیلییّتی)

فیلیزلرین پلاستیکلیگیدَییشدیر

فیلیزلرین پلاستیکلیگی — اوْنلارین خاریجی قووّه‌نین تأثیری ایله داغیلمادان اؤز فوْرمونو دَییشمک قابیلییّتیدیر.

فیلیز پاریلتیسیدَییشدیر

فیلیز پاریلتیسی فیلیزین آزاد الکترونلارینین ایشیق شۆعاع‌لارینی گۆجلو عکس ائتدیرمه‌سی ایله علاقه‌دار دیر. جیوه و گوموش اَن یۆکسک پاریلتییا مالیک فیلیزلردیر.

فیلیزلرین یۆکسک ایستیلیک و الکتریک کئچیریجیلیگیدَییشدیر

فیلیزلرین یۆکسک ایستیلیک و الکتریک کئیریجیلیگی اوْنلارین کریستال قفسینده آزاد الکترونلارین یئر دییشمه‌سی ایله علاقه‌دار دیر.

فیلیزلر عۆمومی فیزیکی خاصیّتلرله یاناشی، بعضی فرقلی خاصیّتلره ده مالیکدیر; مثلاً، اوْنلار سیخلیغینا، برکلیگینه، اَریمه حرارت درجه‌سینه گؤره بیر-بیریندن چوخ درجه‌ده فرقلنیر.

طبیعتده تاپیلماسیدَییشدیر

فیلیزلر شیمیایی المنتلر تابلوسو دؤورو سیستئمینده بور ایله پولونیوم آراسیندا یئرلشن شیمیایی عۆنصورلری احاطه ائدیر. بۇنونلار شیمیایی عۆنصورلرین تخمینا یوزده ۸۰-ینی تشکیل ائدیر. یاریم‌فیلیزلره و غیر-فیلیزلره کئچید تدریجاً باش وئریر. اَن گئنیش یاییلمیش فیلیز کیمی آلومینیومو گؤسترمک اوْلار.

فیلیزلره طبیعتده فیلیز بیرلشمه‌لری شکلینده راست گلینیر. اوْنلار اوْکسید، سولفید، کربونات و باشقا شیمیایی بیرلشمه‌لری عمله گتیریرلر. تمیز فیلیز اَلده ائتمک اۆچون اوْنلاری فیلیز ترکیبیندن چیخارتماق لازیمدیر.

قایناقلاردَییشدیر

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Metal»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ مارس ۲۰۲۲ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).