آنامِنونو آچ
Alfred Nobel, نوبل اؤدولونون قوروجوسو

نوبل اؤدولو، سوئد دیلینده "Nobelpriset" - دیَرلی علمی تدقیقاتلار، اینقیلابی ایختیراعلار، مدنیته و یا جمعیتین اینکیشافینا ائدیلن زنگین تؤهفه‌یه گؤره وئریلن نۆفوذلو اولوسلارآراسی اؤدول.

ایچینده‌کیلر

تاریخدَییشدیر

آلفرد نوبل ۱۸۳۳-جۆ ایل اوْکتیابرین ۲۱-ده ایستوکهولم، سوئد، شهرینده مۆهندیس[۱] عاییله‌سینده آنادان اوْلموشدور. اوْ، کیمیاچی (شیمی)، مۆهندیس و ایختیراعچی کیمی مشهوردور. ۱۸۹۴-جۆ ایلده نوْبل بوْفوْرس مئتالورژی قایغیسینی آلیب، اوْنو بؤیوک سیلاحلانما ایستئحصال شیرکتینه چئوریلمیشدی. عؤمور بوْیو عرضینده نوْبل بؤیوک ثروت توْپلامیشدی. گلیرین ان بؤیوک حیصه‌نی اوْ، اؤز ۳۵۵ ایختیراعلاردان، (اوْنلارین ان مشهورو اوْلان دینامیت[۱]) آلمیشدی.

۱۸۸۸-جی ایلده آلفرد نوْبل فرانسه دیلینده قزئتینده اؤزونه حصر ائدیلمیش، ژۇرنالیستلرین سهوه گؤره چاپ اوْلونموش «اؤلوم تاجیری دۆنیانی دیَیشدی» آدیندا نئکروْلوْقو اوْخودو. بۇ مقاله‌نی اوْخودوقدان سوْنرا نوْبل اؤز فعالیتیندن قالان ایزین باره‌ده فیکیرلشمه‌یه باشلادی. بۇندان سوْنرا اوْ، اؤز وصیتینی[۲] دیَیشمک قرارا گلدی. آلفرد نوْبل ۱۸۹۶-جێ ایلین دئکابرین ۱۰-دا ایتالیانین سان-رئموْ شهرینده بئیین‌داخیلی قانسیزماسیندان[۳] وفات اوْلموشدور.

۲۷ نووامبر ۱۸۹۵-جی ایلده آلفرد برنارد نوْبلین وصییتی اساسیندا تأسیس ائدیلمیشدیر. «Compuart» ژۇرنالی. آلفرد برنارد نوْبلین اؤلوموندن سوْنرا قالان کاپیتال نوْبل فوْندونو تشکیل ائتمیشدیر. همین کاپیتال و فوْندون یارانماسیندا نوْبل قارداشلاری شیرکتی‌نین سهمیندن الده ائدیلن گلیر نوْبل فوْندونون چوْخ حیصه‌سینی تشکیل ائتمیشدیر. ۱۹۰۱-جی ایلدن وئریلیر.

نوْبل مۆکافاتی‌نین مبلغی حال-حاضیردا تخمیناً $۱میلیون ۴۵۰ مین-ه برابردیر.

نوبل اؤدولو ساحه‌لریدَییشدیر

اؤدول آلفرد نوْبلین وصییتینه اساساً آشاغیداکی بئش ساحه اۆزره وئریلمه‌لیدیر:

نوبل کیمیا اؤدولودَییشدیر

کیمیا اۆزره ان مۆهوم کشف و یا ایختیراع ائدن شخص " سوئد بیلیملری‌نین سلطنتی آکادمیسی (Royal Swedish Academy of Sciences) طرفیندن تلطیف اوْلونور.[۴]

نوبل فیزیک اؤدولودَییشدیر

فیزیک اۆزره ان مۆهوم کشف و یا ایختیراع ائدن شخص "سوئد بیلیملری‌نین سلطنتی آکادمیسی (Royal Swedish Academy of Sciences) طرفیندن تلطیف اوْلونور.[۴]

نوبل طیب و فیزیولوژی اؤدولودَییشدیر

"فیزیوْلوْژی و طیب اۆزره ان مۆهوم کشف و یا ایختیراغ ائدن شخص "کاروْلینسکا اینستیتوت" (Karolinska Institutet) طرفیندن تلطیف اوْلونور.

نوبل ادبیات اؤدولودَییشدیر

نوبل ادبیات اؤدولو؛ ادبیات اۆزره ایدئالیستیک مئیلده ان مشهور ایشین مۆلیفی سوئد آکادمیاسی (Swedish Academy) طرفیندن تلطیف اوْلونور.[۵]

نوبل باریش اؤدولودَییشدیر

میللتلر آراسیندا ان چوْخ و یا ان یاخشی توپلومسال ایشلر گؤرن شخص نروژ نوبل کومیته‌سی (Norwegian Nobel Committee) طرفیندن تلطیف اوْلونور.

نوبل ایقتصادیات اؤدولودَییشدیر

بۇندان باشقا وصییتدن کنار ۱۹۶۹-جۇ ایلدن باشلایاراق سوئد بانکی‌نین تشببوسو ایله نوبل ایقتصادیات اؤدولو ده وئریلیر. اوْنون تلطیف قایداسی دیگر ساحه‌لرده اوْلدوغو کیمیدیر.

قایناقلاردَییشدیر

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ Levinovitz, Agneta Wallin (2001). Nils Ringertz, ed. The Nobel Prize: The First 100 Years. Imperial College Press and World Scientific. ISBN 981-02-4664-1.  Text "World Scientific Publishing" ignored (help)
  2. Time (magazine) (16 October 2000). (اینگیلیسجه) The Worst And The Brightest. Time Warner. یوخلانیلیب ۲۰۱۳–۰۲-4.
  3. Sohlman, Ragnar (1983). The Legacy of Alfred Nobel – The Story Behind the Nobel Prizes. The Nobel Foundation. 
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ The Royal Swedish Academy of Sciences. (اینگیلیسجه) Nobel Prizes. The Royal Swedish Academy of Sciences. یوخلانیلیب ۲۰۱۳–۰2-4.
  5. Swedish Academy. (اینگلیلیسجه) Swedish Academy. یوخلانیلیب ۲۰۱۳–۰۲-4.


منابعدَییشدیر