«موسی جلیل» نوسخه‌لری‌نین آراسینداکی فرقلری

هئچ بیر دییشدیر خلاصه‌سی
موسا جلیل روسییانین اورئنبورق شهرینده آنادان اولموشدور. اوشاقلیقدان آتاسینی ایتیرمیش، آناسینین حیمایه‌سینده یاشامیشدیر. کئچن عصرین 20-جی ایللریندن بدیعی یارادیجیلیغا باشلامیش، شعرلرینی وطن، خالق، آیریلیق مؤوضوعلاریندا یازمیشدیر. 1919-جو ایلده کامسومول تشکیلاتینا قوشولموش و روسییادا وطنداش موحاریبه‌سی‌نین ایشتیراکچیسی اولموشدور. 1931-جی ایلده موسکوا دؤولت اونیوئرسیتئتی‌نین ادبیات فاکولته‌سینی بیتیرن موسا جلیل اول تاتار دیلینده نشر اولونان بعضی اوشاق ژورناللارینین رئداکتورو، سونرالار ایسه یئنه تاتار دیلینده‌کی "کوممونیست" قزئتی‌نین رئداکتور موعاوینی اولموشدور. تاتار گنجلر تشکیلاتینا رهبرلیک ائدن موسا جلیل، ایکینجی دونیا موحاریبه‌سی ایللرینده سووئت اوردوسونون ترکیبینده ووروشموش، 1942-جی ایلده آلمانلارا اسیر دوشه‌رک شپانداو توپلاما دوشرگه‌سینه گؤندریلمیشدیر. 
 
اسیرلیکده ده فعاللیق گؤسترمیش، آلمانلارین تاتارلاردان تشکیل ائتدیگی ایدیل-اورال لئگیونونون عوضولری آراسیندا آنتی‌فاشیست قوووه‌لرین یارادیجیلاریندان اولموشدور. 1944-جو ایلین آوقوستوندا اسیرلرین کوتلوی شکیلده قاچیشینی تشکیل ائتمیشدیر. لاکین اونلاری ساتمیشلار و موسا جلیل توتولاراق 25 آوقوست 1944-جو ایلده بئرلینده‌کی پلؤتزئنزئئ حبسخاناسیندا دیگر مشهور تاتار یازیچیسی عبدوللا عالیش له بیرلیکده اعدام ائدیلمیشدیر. سووئت حؤکومتی اونا وطن خاینی دامغاسی "وورموش"، عاییله‌سینی ایسه سورگون ائتدیرمیشدیر. 1949-جو ایلده موسا جلیل‌ین بئلچیکالی اسیر یولداشی سسری-نین بروسسئلده‌کی کونسوللوغونا گله‌رک اونون اسیرلیکده اولارکن آنتی‌فاشیست قوووه‌لرینین دؤیونن اورگی و دوشونن بئینی اولدوغونو سؤیله‌میش، اولجه اونون بیر نئچه شئغرینی، بیر مودت سونرا ایسه ایکی کیتابینی کونسوللوغا تقدیم ائتمیشدیر. بو کیتابلار تئزلیکله چاپ اولونموش، 1956-جی ایلده شاعیره برات وئریلمیش و اونون اثرلرینین چاپینا قویولان قاداغا بیردفه‌لیک آرادان قالدیریلمیشدیر. همین ایل موسا جلیله اؤلوموندن سونرا سووئت ایتتیفاقی قهرمانی آدی، 1957-جی ایلده ایسه لئنین موکافاتی وئریلمیشدیر. کازان شهرینده اونون هئیکه‌لی اوجالدیلمیش، تاتار میللی درام تئاترینا اونون آدی وئریلمیش، آدینا ادبی موکافات تأسیس اولونموشدور. 1954-جو ایلده بؤیوک آذربایجان شاعیری صمد وورغون موسا جلیلین خاطیره‌سینه حصر اولونموش "موسا جلیله" شعرینی یازیب.<ref>{{ویکی قایناقلاماسی|باغلانتی= https://az.wikipedia.org/wiki/Musa_C%C9%99lil|باشلیق= Musa Cəlil|دیل= لاتین‌خطلی آذربایجان تورکجه‌سی|یوخلاما=۱۳۹۵.۰۸.۲۹}}
</ref>
 
== یارادیجیلیغی ==
موسا جلیلین ایلک اثری 1919-جو ایلده درج اولونموشدور. 1925-جی ایلده اونون "بیز گلیریک" آدلی شئعر و پوئمالار توپلوسو ایشیق اوزو گؤرموشدور. 1941-جی ایلده "آلتون چئچ" و "ایلدار" اوپئرالاری اوچون 4 لیبرئتتو یازمیشدیر.