اردَبیل (تاریخی آدی: آرتاويل)[۱] ، ایرانین بؤیوک شهرلریندن و اردبیل ویلایتی‌نین مرکزی، ایرانین قوزئی‌باتی بؤلگه‌سینده آذربایجاندا یئرلشمکده‌دیر.

اَردَبیل
ƏRDƏBİL
ARDABIL
ERDEBIL
Skyline of the City
Sheikh Safi TombShahidghah
Baliqli RiverHaft Cheshmeh Bridge
Shah Ismail I StatueShourabil Lake
اؤلکه  ایران
اوْستان اردبیل
بؤلگه اردبیل
بؤلوم مرکزی
باشقا آدی دارالارشاد
قدیم آدی آرتاویل، اورتابئل
میلت
اهالی ۵۲۹٬۳۷۴ نفر [۲]
اهالی‌چوخالماقی ۱۰٪+ (۵ایل)
مذهب موسلمان (شیعه)
دیل آذربایجان تورکجه‌سی
طبیعی جوغرافیاسی
ساحه ۱۸٫۰۱ کیلومتر موربع
یوکسک دنیزدن ۱٬۳۵۰ مئتر
هاوا دورومو
هاوا اورتاسی ۸/۵+°C
دونان گون‌لر ۱۳۰ گونه
شهر بیلگه‌لری
مجلیس‌وکیلی بدری، نیکزاد، موسوی
بلدیه‌چی حمید لطف‌الهیان
سوقت قره حالوا، آیران آشی، بال، پیچاق قیمه، خالچا، سنتی نوبات، فطیر
وئب‌سایت بلدیه‌سی

اردبیل شهری آذربایجان و ایرانین بؤیوک شهرلریندن بیری دیر. بۇ شهر اردبیل اوستانینین مرکزی اولاراق، ۵۲۹٬۳۷۴ نفر نۆفوسا مالیک‌دیر.[۳] اردبیل شهری ساوالان داغی‌نین اتگینده یئرلشیب و آذربایجان جومهوریتی ایله ۲۵ کیلومتر فاصیله‌سی واردیر. اردبیل شهرینین اهالی‌سی آذربایجان تورکجه‌سینده دانیشیرلار. بۇ شهر آذربایجانین قدیم شهرلریندن دیر و ۵۰۰۰ ایله یاخین قیدمتی واردیر. بۇ شهر بنی‌امیه حؤکومتی زامانی آذربایجانین مرکزی اوْلۇبدۇر و سوْنرالار بابک خرمدین قیامی‌نین مرکزینه چئوریلیب‌دیر. صفوی‌لر زامانیندا حوکومتین رسمی مرکزینه چئوریلیر و شهرین ان آبادانلیق دؤورانی بۇ ایل‌لره عایید دیر. بۇ شهر ۱۳۷۲ -جی هیجری گۆنشلی ایلده اردبیل اوستانی قورولاراق بۇ اوستانین مرکزی اوْلدۇ.[۴]

تاریخدَییشدیر

«اردبیل» ین تاریخی حاقّیندا تدقیقات آپاران یازیچیلار، شرق‌شیناسلار و آذربایجان‌شیناسلارین سؤزلری اساسیندا و هابئله سومر عابیده‌لرینده قئید اولونان اثرلردن نتیجه آلماق اولور کی بۇ شهر ۵٬۰۰۰ ایللیک بیر تاریخه مالیک دیر.[۵]

آددَییشدیر

اردبیل یا آرتا ويل اوستايي کلمه‌سی دیر، ایکی کلمه‌دن ترکیب تاپیب «آرتا» معنی‌سی «الهي و مقدس» سونرالار فارسي ميانه «ارد» ا چئویریلیبدیر و «ويل» شهر معناسینا گلیر، ترکیب تاپیب.

اردبیلین آدی ایسلامی قایناقلاردا اردویل (حدودالعالم؛ مسالک وممالک اصطخری؛ سکه ابوبکربن محمدازاتابکان آذربایجان وتاریخ میافارقین ابن ازرق)، اردبیل (تقویم البلدان ابوالفدا) و ایسلامی جوغرافیاچیلارین چوخونون اثرلرینده اردبیل کیمی یازیلیب‌دیر (ابن خرداذبه، ابن رسته، یعقوبی، ادریسی، مقدسی، ابن الفقیه، قزوینی، مستوفی ویاقوت حموی). بلاذری، ایسلامین باشلانیشینا حصر اولونموش اثری، فتوح البلدان‌دا بۇ شهرین آدین اردبیل یازیب‌دیر. اردبیل آدی ۴و۵و۶و۷و۸ عصرلرده ضرب اولونموش سکه‌لر اوستونده اردبیل کیمین حک اولونوبدور (ابوبکر بن محمدین سکه‌سین استثنا ائدرک). ائرمنی تاریخچی‌سی «لووند» میلادی سگگیزینجی عصرین سونوندا (هجری‌نین ایکینجی عصری) اردبیلین آدین «ارت ویت» کیمین یازیبدیر. مارکوارت‌ا گورا بۇ آد سونرالار «ارت ویل» آدینا چئوریلیب‌دیر.[۶][۷]

گؤرمه‌لی و تاریخی یئرلردَییشدیر

 
یئدی‌گؤز کؤرپوسو

تاریخی کورپی‌لردَییشدیر

 
یئددی گؤز کؤرپو

اردبیل شهرینین اورتاسیندان بالیقلی چای آدی اوْلان بیر چای کئچیر کی نئچه تاریخی کؤرپو ده بۇ چایین اوستونده تیکیلمیشدیر، بۇ کؤرپولرین ان معروف لاری؛

محله‌لردَییشدیر

اردبیل شهرینین یوز اوتوزا یاخین محلله‌سی واردیر.

صفوی‌لر عصرینده اردبیل شهری ایکی بولومه بولوندو کی نعمتی‌لَر و حیدری‌لَر آدلاندیلار.

نعمتی‌لَر نعمت الله ولی‌نین پیروی، کی بیر صوفی شاعیریدی و حیدری‌لَر قطب‌الدین حیدر تونی نین مریدلریدیلر.

اردبیل شهری بو شکیله بولونوب:

نعمتی‌لَردَییشدیر

  • اونچو مئیدان
    • عاباسیه
    • اکبریه
    • صاحیب‌الزمان
    • ایمام حسن عسگری محله‌سی
    • خاتم‌النبین
    • ایمام جعفر صادیق محله‌سی
    • ائیمه
    • ایمام سجاد محله‌سی
    • زینبیه
    • قاسیمیه
    • آقاکاظیم
    • قاجاریه (قاجارلار)
    • چیراغعلی
    • تزه مئیدان (قنبلان)
  • چشمه باشی (سرچشمه)
    • معمار
    • حسین‌آباد
    • ولیعصر
    • اصغریه
    • اجیرلی
    • روقیه
    • انزاب یولو
    • فاطیمیه (خیاو قاپی‌سی)
    • آستارا قاپی‌سی
    • حافیظیه
    • حاجی قهرمانی
    • محمدیه
    • ایمانقولی
    • خیرال
    • میرزاده خانیم(جوادیه)
    • یسوئول
    • تزه شهر
  • آلا قاپی
    • زینال
    • موجوز
    • کورداحمد
    • میرزا بخشعلی
    • طالیقانی
    • مولّاباشی
    • کیشاورز
    • حافیظ
    • رجایی
    • آرازعلی
    • کارشیناسان (کارشیناسلار)
    • سعدی
    • باغمئشه
    • مولّاهادی
    • سولیمان شاه
    • عیلمیّه
    • غریبان (غریبلر)
    • منصوریه

حیدری‌لَردَییشدیر

  • تاوار
    • قره دینک
    • داشچیلار
    • شاه باغی
    • داشکسن(ججین)
    • تزه آباد(ججین)
    • ساوالان ایکینجی فازی
    • والی
    • ایمام خومینی
    • آزادی
    • قودس
    • شام اسبی
  • اوچ توکان
    • یعقوبیه
    • پیرمادار
    • آبروان
    • ایبراهیم آباد
    • علی آباد
    • سولطان آباد
    • جعفریه
    • روقیه(علی آباد)
    • عاباس آباد
    • سادات
    • ولیعصر
    • ابوطالیب
    • بعثت
    • کاشانی
    • یوسیف آباد
    • جمشید آباد
    • ساوالان
    • نیار یولی
    • باهارآباد
    • ایثار
    • موقدس
    • هاشیم آباد
    • صفا
    • نیار
  • پیرتملیک
    • پیرزرگر
    • علی کوچه‌سی
    • جومه مچید
    • حسینعلی
    • نملر
    • فانتازیا
    • فرهنگیان(فرهنگیلر)
    • پیر شمس الدین
    • سید آباد
    • عبدالله شاه
    • ژاندارمری
    • شاهید
    • پردیس
    • زرناس
    • کمود سازی
    • صادیقیه
    • ریسالت
    • دانیش آباد
    • احمدیه
    • انزاب
    • حسن آباد

اردبیل شهرینین آیری تزه محله لری عیبارت‌دیر:ساوالان اۆچونجی فازی، رازی، پیله سحران(اندیشه)، کیشاورز، موخابیرات، ویلایت، میلاد، دادگوستری، کوثر، نیاییش(شام اسبی)،ریضوان، نیستان، مولّا یوسیف، گولموغان، سالمان آباد، میراشرف و سینا

بازارلاردَییشدیر

بو شهرده چوخلو قدیمی و اوستو اؤرتولو بازار لار واردیر کی بعضی لرینین نئچه یوز ایل قئیدمتی وار دیر کی راستا بازار، قیزیلچی بازار، دمیرچی بازار، باشماقچی بازار و بؤرکچی بازاری نومونه اۆچون آد آپارماق اولار کی اردبیل بازارینین خوللاری حساب اولونورلار

تحصیل اوجاق‌لاریدَییشدیر

بیلیم‌یوردلاردَییشدیر

بو شهرده چوخلو اونملی و مؤعتبر بیلیم‌یورد واردیر کی او جومله‌دن:

قارداش‌لیقدَییشدیر

تاریخ اؤلکه قارداشلیق شهرلری
۲۰۱۱   تیساوازوری[۸]
۲۰۱۳   ارزروم
۲۰۱۶   قونیه
۲۰۱۶   سومقاییت

آدلیم‌لاردَییشدیر

گؤرونتولردَییشدیر

قایناقلاردَییشدیر

  1. شهر اردبیل - Ataland
  2. Error on call to شابلون:وب قایناقلاماسی: Parameters باغلانتی and باشلیق must be specified .
  3. http://amar.sci.org.ir/ ایرانین آمار مرکزی اردبیل اوستانی‌نین آماری
  4. اردبیل بلدیه سی نین سایتی پیشینه تاریخی اردبیل
  5. حسن ماکوئی (زنگیمارلئ)، " اردبیل " تاریخ لر شهری
  6. عادل ارشادی فرد، پیشینه تاریخی اردبیل، آراز درگی‌سی، سای 101
  7. یوزف مارکوارت، ایران شهر، 206
  8. http://www.irna.ir/fa/pagenotfound.htm?aspxerrorpath=/NewsShow.aspx