اردَبیل (تاریخی آدی: آرتاويل)[۱] ، ایرانین بؤیوک شهرلریندن و اردبیل ویلایتی‌نین مرکزی، ایرانین قوزئی‌باتی بؤلگه‌سینده آذربایجاندا یئرلشمکده‌دیر.

اَردَبیل
ƏRDƏBİL
ARDABIL
ERDEBIL
Skyline of the City
Sheikh Safi TombShahidghah
Baliqli RiverHaft Cheshmeh Bridge
Shah Ismail I StatueShourabil Lake
اؤلکه  ایران
اوْستان اردبیل
بؤلگه اردبیل
بؤلوم مرکزی
باشقا آدی دارالارشاد
قدیم آدی آرتاویل، اورتابئل
میلت
اهالی ۵۲۹٬۳۷۴ نفر [۲]
اهالی‌چوخالماقی ۱۰٪+ (۵ایل)
مذهب موسلمان (شیعه)
دیل آذربایجان تورکجه‌سی
طبیعی جوغرافیاسی
ساحه ۱۸٫۰۱ کیلومتر موربع
یوکسک دنیزدن ۱٬۳۵۰ مئتر
هاوا دورومو
هاوا اورتاسی ۸/۵+°C
دونان گون‌لر ۱۳۰ گونه
شهر بیلگه‌لری
مجلیس‌وکیلی بدری، نیکزاد، موسوی
بلدیه‌چی حمید لطف‌الهیان
سوقت قره حالوا، آیران آشی، بال، پیچاق قیمه، خالچا، سنتی نوبات، فطیر
وئب‌سایت بلدیه‌سی

اردبیل شهری آذربایجان و ایرانین بؤیوک شهرلریندن بیری دیر. بۇ شهر اردبیل اوستانینین مرکزی اولاراق، ۵۲۹٬۳۷۴ نفر نۆفوسا مالیک‌دیر.[۳] اردبیل شهری ساوالان داغی‌نین اتگینده یئرلشیب و آذربایجان جومهوریتی ایله ۲۵ کیلومتر فاصیله‌سی واردیر. اردبیل شهرینین اهالی‌سی آذربایجان تورکجه‌سینده دانیشیرلار. بۇ شهر آذربایجانین قدیم شهرلریندن دیر و ۵۰۰۰ ایله یاخین قیدمتی واردیر. بۇ شهر بنی‌امیه حؤکومتی زامانی آذربایجانین مرکزی اوْلۇبدۇر و سوْنرالار بابک خرمدین قیامی‌نین مرکزینه چئوریلیب‌دیر. صفوی‌لر زامانیندا حوکومتین رسمی مرکزینه چئوریلیر و شهرین ان آبادانلیق دؤورانی بۇ ایل‌لره عایید دیر. بۇ شهر ۱۳۷۲ -جی هیجری گۆنشلی ایلده اردبیل اوستانی قورولاراق بۇ اوستانین مرکزی اوْلدۇ.[۴]

تاریخدَییشدیر

«اردبیل» ین تاریخی حاقّیندا تدقیقات آپاران یازیچیلار، شرق‌شیناسلار و آذربایجان‌شیناسلارین سؤزلری اساسیندا و هابئله سومر عابیده‌لرینده قئید اولونان اثرلردن نتیجه آلماق اولور کی بۇ شهر ۵٬۰۰۰ ایللیک بیر تاریخه مالیک دیر.[۵]

آددَییشدیر

اردبیل یا آرتا ويل اوستايي کلمه‌سی دیر، ایکی کلمه‌دن ترکیب تاپیب «آرتا» معنی‌سی «الهي و مقدس» سونرالار فارسي ميانه «ارد» ا چئویریلیبدیر و «ويل» شهر معناسینا گلیر، ترکیب تاپیب.

اردبیلین آدی ایسلامی قایناقلاردا اردویل (حدودالعالم؛ مسالک وممالک اصطخری؛ سکه ابوبکربن محمدازاتابکان آذربایجان وتاریخ میافارقین ابن ازرق)، اردبیل (تقویم البلدان ابوالفدا) و ایسلامی جوغرافیاچیلارین چوخونون اثرلرینده اردبیل کیمی یازیلیب‌دیر (ابن خرداذبه، ابن رسته، یعقوبی، ادریسی، مقدسی، ابن الفقیه، قزوینی، مستوفی ویاقوت حموی). بلاذری، ایسلامین باشلانیشینا حصر اولونموش اثری، فتوح البلدان‌دا بۇ شهرین آدین اردبیل یازیب‌دیر. اردبیل آدی ۴و۵و۶و۷و۸ عصرلرده ضرب اولونموش سکه‌لر اوستونده اردبیل کیمین حک اولونوبدور (ابوبکر بن محمدین سکه‌سین استثنا ائدرک). ائرمنی تاریخچی‌سی «لووند» میلادی سگگیزینجی عصرین سونوندا (هجری‌نین ایکینجی عصری) اردبیلین آدین «ارت ویت» کیمین یازیبدیر. مارکوارت‌ا گورا بۇ آد سونرالار «ارت ویل» آدینا چئوریلیب‌دیر.[۶][۷]

گؤرمه‌لی و تاریخی یئرلردَییشدیر

 
یئدی‌گؤز (داشکسن) کؤرپوسو

تاریخی کورپی‌لردَییشدیر

 
یئددی گؤز کؤرپو

اردبیل شهرینین اورتاسیندان بالیقلی چای آدی اوْلان بیر چای کئچیر کی نئچه تاریخی کؤرپو ده بۇ چایین اوستونده تیکیلمیشدیر، بۇ کؤرپولرین ان معروف لاری؛

محله‌لردَییشدیر

اردبیل شهرینین یوز اوتوزا یاخین محلله‌سی واردیر. اردبیل، قدیم آلتی بؤیوک محلله دن تشکیل اوُلونمیشدی کی نعمتی‌لری (اونچو مئیدان، چشمه باشی، آلا قاپی) و حیدری‌لری (تاوار، اوچ توکان، پیرتملیک) تشکیل وئریردیلر.

صفوی‌لر عصرینده اردبیل شهری ایکی بولومه بولوندو کی نعمتی‌لَر و حیدری‌لَر آدلاندیلار.

نعمتی‌لَر نعمت الله ولی‌نین پیروی، کی بیر صوفی شاعیریدی و حیدری‌لَر قطب‌الدین حیدر تونی نین مریدلریدیلر.

بازارلاردَییشدیر

بو شهرده چوخلو قدیمی و اوستو اؤرتولو بازار لار واردیر کی بعضی لرینین نئچه یوز ایل قئیدمتی وار دیر کی راستا بازار، قیزیلچی بازار، دمیرچی بازار، باشماقچی بازار و بؤرکچی بازاری نومونه اۆچون آد آپارماق اولار کی اردبیل بازارینین خوللاری حساب اولونورلار

تحصیل اوجاق‌لاریدَییشدیر

بیلیم‌یوردلاردَییشدیر

بو شهرده چوخلو اونملی و مؤعتبر بیلیم‌یورد واردیر کی او جومله‌دن:

قارداش‌لیقدَییشدیر

تاریخ اؤلکه قارداشلیق شهرلری
۲۰۱۱   تیساوازوری[۸]
۲۰۱۳   ارزروم
۲۰۱۶   قونیه
۲۰۱۶   سومقاییت

آدلیم‌لاردَییشدیر

گؤرونتولردَییشدیر

قایناقلاردَییشدیر

  1. شهر اردبیل - Ataland
  2. Error on call to شابلون:وب قایناقلاماسی: Parameters باغلانتی and باشلیق must be specified .
  3. http://amar.sci.org.ir/ ایرانین آمار مرکزی اردبیل اوستانی‌نین آماری
  4. اردبیل بلدیه سی نین سایتی پیشینه تاریخی اردبیل
  5. حسن ماکوئی (زنگیمارلئ)، " اردبیل " تاریخ لر شهری
  6. عادل ارشادی فرد، پیشینه تاریخی اردبیل، آراز درگی‌سی، سای 101
  7. یوزف مارکوارت، ایران شهر، 206
  8. http://www.irna.ir/fa/pagenotfound.htm?aspxerrorpath=/NewsShow.aspx